Litiko Letemfundvo
TILWIMI
SISWATI LULWIMI LWASEKHAYA
imfundvo
Litiko Letemfundvo
INDLELA YEKUSEBENTISA LENCWADZI
Lencwadzi iyinchubomgomo leyehlukaniswe ngetehluko letine. Kubalulekile kuloyifundzako kutsi ayifundze abuye ahlanganise lwati lolusetigabeni letehlukene talencwadzi. Lokucuketfwe kuleso naleso sehluko kuchaziwe lapha ngentansi:
Sehluko 1 - Kungeniswa kweSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe
Lesehluko sichaza imigomosisekelo netimphawu teluhlakasimo lweSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza jikelele). Setfulela umfundzi singeniso sekharikhulamu.
Sehluko 2 - Kwetfulwa KweNdzima Yekufundza TiLwimi
Lesehluko setfula inchazelo, inhloso, lujulolwati, budlelwane betemisebenti kanye nemiPhumela yekuFundza yeNdzima yekuFundza Tilwimi. Sikhombisa indlela lekulandzelwa ngayo iNdzima yekuFundza tiLwimi.
Sehluko 3 - Imiphumela yeKufundza, EmaCophelo EkuHlola, Lokucuketfwe Netimongcondvo
Lesehluko sicuketse emaCophelo ekuHlola alowo nalowo mPhumela wekuFundza, lokucuketfwe kanye nesimongcondvo. EmaCophelo ekuHlola ahlelwe ngendlela yekusita lofundzako kutsi abone lokuhlosiwe ngenchubekelembili lekhona kusuka ebangeni leli-10 kuya ebangeni leli-12. EmaCophelo ekuHlola ahleleke ngendlela leyendlalekile emakhasini lahamba ngamabili. Ekugcineni kwalesehluko kunetiphakamiso talokucuketfwe netimongcondvo letingasetjentiswa ekufundzeni, ekufundziseni nasekuzuzeni emacophelo ekuhlola.
Sehluko 4 - Kuhlola
Lesehluko siphatselene nenchubomgomo levamile yekuhlola lephakanyiswe Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe. Ekugcineni kwalesehluko kunelithebula netiNchazelo temaKhono. Emazinga, tilinganiso netinchazelo temakhono tetfulwe ngelibanga ngalinye. Letinchazelo temakhono tihleleke ngendlela lekhombisa inchubekelembili kusukela ebangeni ebangeni leli-10 kuya ebangeni leli-12.
Timphawu
Letimphawu letilandzelako tisetjentiswa kubona imiPhumela yekuFundza, emaCophelo ekuHlola, emaBanga, tilinganiso, tiNchazelo temaKhono; emazinga, kanye nalokucuketfwe netimongeondvo.
UmPhumela wekuFundza
LiCophelo lekuHlola
Libanga
Lizinga
S = Silinganiso
Inchazelo yemakhono
Lokucuketfwe Netimongcondvo
LOKUCUKETFWE
SEHLUKO 1: KUNGENISWA KWESITATIMENDE SEKHARIKHULAMU
SAVELONKHE 1
IMITSETFOMGOMO 1
Ingucuko yetenhlalo 2
Imfundvo lemiselwe imiphumela 2
Lwati lolusetulu nemakhono lasetulu 3
Kuhlanganiswa nekusetjentiswa kwemakhono 3
Inchubekelembili 3
Kwetsembeka, lizinga lelifanele nelikhono lekwenta 5
TIMPHAWU TESAKHIWO NELUHLAKASIMO 6
Lokucuketfwe Titatimende Tesifundvo Endzimeni yekuFundza yetiLwimi 7
TICONDZISO TELUHLELO LWEKUFUNDZA 8
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
SEHLUKO 2: KWETFULWA KWENDZIMA YEKUFUNDZA YETILWIMI 9
INCHAZELO 9
INHLOSO 9
Emazinga Elulwimi 11
BUDLELWANE BETEMFUNDVO NETEMISEBENTI 12
IMIPHUMELA YEKUFUNDZA 12
Umphumela wekufundza 2: Kufundza nekwehlwaya 13
Umphumela wekufundza 3: Kubhala nekwetfula 14
Umphumela wekufundza 4: Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi 14
SEHLUKO 3: IMIPHUMELA YEKUFUNDZA, EMACOPHELO EKUHLOLA,
LOKUCUKETFWE NETIMONGCONDVO 16
Umphumela wekufundza 1: Kulalela nekucoca 16
Umphumela wekufundza 2: Kufundza nekwehlwaya 26
Umphumela wekufundza 3: Kubhala nekwetfula 38
Umphumela wekufundza 4: Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi 46
LOKUCUKETFWE NETIMONGCONDVO TEKUZUZA EMACOPHELO EKUHLOLA 56
Kusetjentiswa kwetekuchumana ekufundziseni lulwimi 56
Kuvisisa indlela ematheksthi lakheke ngayo 57
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
SEHLUKO 4: KUHLOLA 61
SINGENISO 61
TIZATFU TEKUHLOLA 61
TINHLOBO TEKUHLOLA 62
Luhlolokucilonga 62
LUFANELE LUBE NJANI LUHLOLO FUTSI LWENTENI 63
KUHLOLWA KANJANI? 63
TINDLELA TEKUHLOLA 64
Kutihlola 64
Kuhlolana Kwabontsanga 64
Kuhlolwa Kwemacembu 64
TINDLELA TEKUGCOGCA BUFAKAZI BEKUHLOLA 64
Kuhlola Ngemisebenti 65
KUCOPHA (KUREKHODA) NEKUBIKA 65
Tindlela tekucopha 65
Tilinganiso 65
Kubika ngemsebenti nemphumelelo (yemfundzi) 67
TINCHAZELO TEMAKHONO ESIFUNDVO 67
KWENDLULISELWA EMABANGENI LALANDZELAKO 68
TINCHAZELO TEMAKHONO ELULWIMI LWASEKHAYA 70
LUHLU LWEMAGAMA LACHAZWAKO 95
EMA-AKHRONIMI
SEHLUKO 1
Kwemukelwa kweMtsetfosisekelo weRiphabhliki yaseNingizimu Afrika (Act 108 ye- 1996) kwanika sisekelo sekuguculwa nekutfutfukiswa kwekharikhulamu eNingizimu Afrika. Sendlalelo sitsi tinhloso teMtsetfosisekelo ngunati letilandzelako:
kwelapha kwehlukana kwasesikhatsini lesengcile nekwakha ummango lonesisekelo, semagugu entsandvo yelinyenti, bulungiswa betenhlalo nesisekelo semalungelo ebuntfu;
kwenta ncono lizinga lemphilo yato tonkhe takhamuti nekuvumela kukhululeka kwemakhono alowo nalowo muntfu;
kubeka sisekelo sentsandvo yelinyenti nemmango lokhululekile lokuyinjongo yahulumende kutsi tonkhe takhamuti tivikelwe ngumtsetfo ngalokufanako; kanye nekwakha iNingizimu Afrika lebumbene neyentsandvo yelinyenti kute itsatse indzawo yayo njengelive lelinesimo sekutiphatsa etiveni tonkhe.
UMtsetfosisekelo uchubeka ngekutsi "wonkhe wonkhe unemalungelo ...ekuchubeka nekutfola imfundvo lemiswe silinganiso lesifanele yabuye yagunyatwa ngumbuso".
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe semabanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sakha sisekelo semphumelelo yaletinhloso ngekumisa imiphumela yekufundza nemacophelo ekuhlola, nekwendlala imigomo letinkhomba nemagugu lesekela ikharikhulamu.
IMITSETFOMGOMO
ingucuko yetenhlalo;
imfundvo lemiselwe imiphumela;
lwati lolusetulu nemakhono lasetulu;
kuhlanganiswa nekusetjentiswa kwemakhono;
inchubekelembili;
kuhlonipha tindlelanchubo telwati lwendzabuko; kanye nekwetsembeka, lizinga lelifanele, nelikhono lekwenta.
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
Ingucuko yetenhlalo
UMtsetfosisekelo waseNingizimu Afrika wakha sisekelo sengucuko yetenhlalo emmangweni losewengca elubandlululweni. Kuphoceleleka kwekuletsa ingucuko emmangweni waseNingizimu Afrika ngetindlela letinyenti tengucuko kusukela esidzingweni sekutsi kulungiswe umonakalo lowentiwa lubandlululo kuto tonkhe tinhlangotsi temihambo yebantfu, kakhulukati kutemfundvo. Ingucuko yetenhlalo kutemfundvo ihlose kucinisekisa kutsi kungalingani kwetemfundvo kwasesikhatsini lesengcile kuyanakekelwa, nekutsi bonkhe bantfu batfole ematfuba lalinganako etemfundvo kuto tonkhe tinhlangotsi tesive. Uma ingucuko itawuba yimphumelelo, bonkhe bantfu baseNingizimu Afrika kufanele bafundze ngekwemakhono abo nangekususa tonkhe tihibe letingabavimbela kutsi batfole ticu letibafanele.
Imfundvo lemiselwe imiphumela
Imfundvo lemiselwe imiphumela yakha sisekelo sekharikhulamu eNingizimu Afrika. Ngekumisa imiphumela lekufanele izuzwe ekugcineni kwenchubo yemfundvo. Imfundvo Lemiselwe imiphumela ilwela kutsi bonkhe bafundzi bafinyelele ecophelweni lelisetulu lemakhono abo ekufundza. Imfundvo Lemiselwe Imiphumela ikhutsata kufundzisa lokugcile kumfundzi kutsi afundze ngekutentela. LeSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe sakha imiPhumela yekufundza yemaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) ngemiphumelamcoka nemiphumela letfutfukisako legcugcutelwe nguMtsetfosisekelo yakhiwa ngenchubo yentsandvo yelinyenti.
Imiphumelamcoka ifuna bafundzi bakwati ku/kwa/kwe:
bona nekusombulula tinkinga bese batsatsa tincumo ngekutakhela imicabango lejulile;
sebenta ngekubambisana nalabanye njengelilunga lelicembu, inhlangano nemmango ngemphumelelo;
ticoca, kutiphatsa nekulawula konkhe labakwentako ngendlela lefanele;
gcogca, kuhlatiya, kuhlela nekuhlola lwati ngalokujulile;
chumana ngemphumelelo ngekusebentisa tibonwa, timphawu nebugagu bekusebentisa lulwimi ngetindlela letinyenti;
sebentisa isayensi nebucwepheshe ngemphumelelo nangalokujulile bakhombise kutibophelela kutendzawo netemphilo yalabanye; kanye ne khombisa kuvisisa umhlaba njengeluchungechunge lwetehlakalo ngekubona kutsi simongcondvo sekusonjululwa kwetinkinga asihambi sodvwa.
Imiphumela leTfutfukisako ifuna kutsi bafundzi bakwati ku/kwa/kwe:
cabangisisa, bakhombise babuye behlwaye emasu lehlukahlukene ekufundza kabanti ngemphumelelo;
bamba lichaza njengetakhamuti letitibophelele esifudzeni, kuvelonkhe, nasemhlabeni jikelele;
Lwati lolusetulu nemakhono lasetulu
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sihlose kutfutfukisa lizinga lelisetulu lelwati nemakhono lasetulu ebafundzi. Sibeka ematsemba lasetulu langazuzwa ngibo bonkhe bafundzi baseNingizimu Afrika. Bulungiswa betenhlalo bufuna kutsi labo bantfu labamukwa emandla ngaphambilini ngenca yekungabi nelwati nemakhono lenele babuyiselwe emandla abo. Sitatimende saVelonkhe seKharikhulamu sibeka emazingancane elwati nemakhono lafanele azuzwe ebangeni ngalinye, siphindze simise emacophelo lasetulu lekufanele azuzwe kuto tonkhe tifundvo.
Kuhlanganiswa nekusetjentiswa kwemakhono
Kuhlanganisa kutfolakala ngekhatsi nangale kwetifundvo netindzima tekufundza. Kuhlanganiswa kwelwati nemakhono kuto tonkhe tifundvo nasetincenyeni temsebenti lowentiwa ngetandla kubalulekile ekuzuzeni likhono lekwenta njengoba kuchazwe eluHlakeni lwetiCu lwaVelonkhe. Likhono lekwenta lihlose kuhlanganisa emakhono lamatsatfu lehlukene - lekwenta, lelisisekelo, nelekucabangisisa. Ekwemukeleni kuhlanganisa nelikhono lekwenta, Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sifuna kutfutfukisa umcondvo wekuhlanganisa ithiyori, kwenta nekucabangisisa.
Inchubekelembili
Inchubekelembili isho inchubomgomo yekutfutfukisa lwati nemakhono lasembili nelwati lolushubile. Titatimemde tesifundvo tikhombisa inchubekelembili kulelo nakulelo libanga. Lowo nalowo mPhumela wekuFundza ulandzelwa sitatimende lesicacile lesisho kutsi liyini lizinga lekwenta lelilindzelwe kulowo mphumela. EmaCophelo ekuHlola ahlelwe ngesakhiwo lesikhomba lizinga lelitfutfukile laloko lokulindzelwe ebangeni ngalinye. Lokucuketfwe nesimongcondvo kulelo nalelo libanga kutawukhombisa inchubekelembili kusuka kulokumalula kuye kulokushubile.
Kuhambisana kusho budlelwane lobukhona emkhatsini weticu teluHlaka lwetiCu lwaVelonkhe emazingeni nobe emikhakheni lehlukene ngetindlela letikhutsata kutfolakala kusuka kulesinye sicu uye kulesinye. Loku kubaluleke kakhulu eticwini letitfolakala emgudvwini lofanako wemfundvo. Njengobe umkhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako usemkhatsini wemkhakha wemFundvo nekuCecesha Jikelele nemkhakha weMfundvo lePhakeme, kubalulekile kutsi siTifiketi semFundvo nekuCecesha lokuChubekako setikolo sihambisane nesiTifiketi semFundvo nekuCecesha Jikelele kanye neticu letifanako letisemgudvwini lofanako wemFundvo lePhakeme. Kuze kuzuzwe lokuhambisana, kutfutfuka kwesitatimende kwaleso naleso sifundvo kuphenyisiswe kwanakwa emabanga aloko lokulindzelekile ekupheleni kwetifundvo temFundvo nekuCecesha Jikelele naleto tifundvo letiluhlobo lunye letitsatfwa ngekutsi tilisango lekwemukelwa emfundvweni lephakeme.
Kwetfwaleka kusho indlela tincenye teticu (tifundvo nobe tincenye tesifundvo) letingayiswa ngayo kuletinye tinhlobo teticu ngendlela yekufundza lehlukile emkhakheni lofanako weLuhlaka lwetiCu lwaVelonkhe. Ngesizatfu sekugcugcutela lokwetfwaleka kwaletifundvo letizuzwe emaBangeni 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) imizamo lehlukene yentiwe lefana nekutsatsa sifundvo njengemklomelo longemaphuzu langema-20 emacophelo etincenye tesifundvo. Tifundvo letinyenti letimumetfwe Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) ticatsaniswe nemacophelo etincenye tetifundvo letifanele letibhaliswe ngaphansi kweluHlaka lwetiCu lwaVelonkhe kute kwesekelwe kabanti kwetfwaleka kwetifundvo emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako.
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sicondze kutfutfukisa emalungelo ebuntfu, khukhulelangoco, bulungiswa betendzawo nebetenhlalo. Tonkhe titatimende tetifundvo letisandza kwakhiwa tihlanganiswe nemitsetfomgomo nalokwentiwa ngebulungiswa betenhlalo nebetendzawo kanye nemalugelo ebuntfu njengobe kuchazwe eMtsetfosisekelo weNingizimu Afrika. Ikakhulukati Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sineluvelo etindzabeni letiphatselene nekwehlukana njengebuphuya, kungalingani kwematfuba, buve, bulili, lulwimi, budzala, kukhubateka nalokunye.
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) semukela inchubo yakhukhulelangoco ngekumisa silinganisoncane setidzingo tabo bonkhe bafundzi. Satisa kutsi bonkhe bafundzi bafanele batfutfuke ngalokusemandleni abo kuphela nangabe banikwa lonkhe lusito labaludzingako. Buhlakaniphi, tenhlalo, luvelo, temoya, netidzingo temtimba wemfundzi titawunakekelwa ngekwakhiwa kweluhlaka lwetinHlelo tekuFundza letifanele nangekusebentisa tinsita letifanele tekuhlola.
Ngeminyaka ye -1960 ithiyori yetinhlobonhlobo tebuhlakani yacindzetela tifundziswa kutsi ticikelele kutsi kunetindlela letinyenti tekutfola lwati lwekuvisisa umhlaba, nekutsi uma bekungachazwa buhlakani kabusha, bekungacikelelwa kutsi letindlelanchubo tiyalandzelwa. Kute kube ngaleso sikhatsi emave aseNshonalanga ahlonipha kuhleleka, tekubala nemakhono latsite esayensi yelulwimi, bekutsatfwa ngekutsi bantfu bahlakaniphile kuphela uma basebentisa letindlelanchubo letingenhla. Manje bantfu bemukela tindlelanchubo letehlukene telwati leto labangatisebentisa kuvisisa umhlaba labahlala kuwo. Tindlelanchubo telwati lwendzabuko ngekwesimongcondvo saseNingizimu Afrika tisho silulu selwati lesingumtfombo wendlela yekucabanga netenhlalo yase-Afrika leyavela eminyakeni lengemakhulukhulu leyengca. Sitatimende eKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sifakhe ekhatsi lomcondvo wetindlelanchubo telwati lwendzabuko etitatimendeni tesifundvo. Senta kwatiwe kunotsa kwemlandvo nemihambo yalelive njengalokube neligalelo lekutfutfukisa emagugu lacuketfwe nguMtsetfosisekelo. Tinhlobo letinyenti letehlukene tekubona tintfo tifakiwe kusisita kusombulula tinkinga letikuyo yonkhe imikhakha yemphilo.
Kwetsembeka, lizinga lelifanele nelikhono lekwenta
Luhlobo lwemfundzi lolulindzelekile ngulolo lolufanele lwati emagugu lahambisana netimiso temmango loholwa yinhlonipho yentsandvo yelinyenti, kulingana, sitfunti sebuntfu nebulungiswa betenhlalo njengobe kugcugcutelwe eMtsetfwenisisekelo.
Umfundzi lophuma emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako kufanele akhombise imphumelelo yekuzuza imiPhumelamcoka naleTfutfukisako lephawulwe ngaphambilini kulomculu. Tifundvo letifundvwa emkhakheni wetifundvo letingumgogodla nato ngekuhlanganyela tigcugcutela imphumelelo yemiPhumelamcoka naleTfutfukisako, kantsi tifundvosisekelo naleto tekwengeta ngasinye sigcugcutela kuzuza imiPhumelamcoka naleTfutfukisako letsite.
Kwengeta kuloku lokungenhla, umfundzi lophuma emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako kufanele:
atfole, abuye aphumelele emfundvweni yemphilo yonkhe nekucecesha lokusezingeni leliphakeme;
akhombise likhono lekucabanga ngalokuhlelekile, ngalokuhlutekile nangalokuphelele kuto tonkhe tinhlangotsi; kanye nekwati kwendlulisela emakhono etimeni letetayelekile naletingaketayeleki.
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
Bonkhe bothishela nabo bonkhe labaneligalelo ekufundziseni banemsebenti lomcoka ekuletseni ingucuko kutemfundvo eNingizimu Afrika. Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sinenhloso yekuba nabothishela labaceceshiwe, labanemakhono, labatinikelako nalabanakekelako. Batawuphumelela kuphumelelisa imisebenti letsite njengobe imiswe emitsetfweni nesemacophelweni ebafundzisi. Loku kufaka ekhatsi kuba bachumanisi betemfundvo, bahumushi, nebadvwebi beluhlakasimo netinsita, baholi, baphatsi nebalawuli, bafundzi, bacwaningi nebafundzi bemphilo yonkhe, emalunga emmango, takhamuti nebeluleki, bahloli, nabocwepheshe betifundvo.
TIMPHAWU TESAKHIWO NELUHLAKASIMO
Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) sicuketse umculu wesiButseketo, luHlakasimo lweNchubomgomo yetiCu nekuHlola kanye netitatimende tesiFundvo.
Tifundvo letimiswe eSitatimendeni seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) tehlukaniswe ngetindzima tekufundza.
Iyini Indzima YekuFundza
Indzima yekufundza sigaba lesifana nelikhaya letifundvo letihambelanako letigcogcwe ndzawonye, letakha imitsetfo yekukhetfwa kwetifundvo tesiTifiketi semfundvo nekucecesha lokuchubekako (Umgudvu Wekufundza Jikelele). Kwehlukaniswa kwetiNdzima tekuFundza emabanga 10 - 12 kucikelele kutsi kuhambisane nemkhakha wemFundvo nekuCecesha Jikelele, nemkhakha wemFundvo lePhakeme, kanye nekwehlukaniswa kwetinhlelo talamanye emave.
Nobe kwakhiwa kweSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) kutsetse indlela yekuhlelwa kwetindzima letili-12 teluhlakasimo lweticu lwaVelonkhe njengesisusa, kufanele kugcizelelwe kutsi letinhlelo tetindzima akusito tindzima tekufundza nobe telwati nje kodvwa tichumene netinhlelo tetemisebenti.
Lamacembu etifundvo lalandzelako lahlukaniswe ngetiNdzima tekuFundza kwentelwa kusita umfundzi ekukhetseni tifundvo letihambelanako:
Tilwimi (Tifundvo letingumgogodla);
Buciko nemasiko;
Temabhizinisi, Tekuhweba, Tekuphatsa nekucwaninga ngetinsita;
Tenhlalo neTelive neTilwimi; kanye
NeSayensi yeTemvelo, yeTibalo, yeKhompuyutha, yeTemphilo kanye neyeTekulima.
Siyini sifundvo?
Ngekwemlandvo sifundvo sichazwe njengelwati lolusetulu lwetifundziswa. Lenchazelo yesifundvo yasuke yagcizelela lwati endzaweni yemakhono, emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo. Labanye bebatsatsa tifundvo njengentfo lengagucuki nalenemincele lengagudluki. Esikhatsini lesinyenti tifundvo betigcizelela ligalelo lelwati lwaseNshonalanga.
Kukharikhulamu yemfundvo lemiselwe imiphumela njengeSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele) imincele yetifundvo ifiphele. Lwati luhlanganisa ithiyori, emakhono nemagugu. Tifundvo titsatfwa njengaletigucugucukako tihlala njalo tihambisana nelwati lolusha lolunhlobonhlobo, kufaka ekhatsi lwati lobelushiwe ngaphandle ngekwendzabuko kulelo lwekharikhulamu lehlelekile.
Sifundvo emfundweni lemiselwe imiphumela sichazwa kabanti imiPhumela yekufundza, kungasiko kuphela umtsamo waloko lokucuketfwe. Ngesimongcondvo saseNingizimu Afrika imiPhumela yekuFundza kufanele ngekweluhlakasimo, ifinyelele ekuphumeleleni kwemiPhumelamcoka nemiPhumela leTfutfukisako. ImiPhumela yekuFundza ichazwa kabanti ibuye igucugucuke, ivumele kufaka ekhatsi emagalelo alowo mmango.
Uyini UmPhumela WekuFundza?
UmPhumela wekuFundza usitatimende semphumela waloko lokuhloswe ekufundzeni nasekufundziseni. Uchaza lwati, emakhono, nemagugu lafanele kutsi umfundzi abe nawo ekugcineni kwemkhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako.
Liyini LiCophelo LekuHlola?
EmaCophelo ekuHlola timiso letitsi ngekuhlanganyela tinike inchazelo kuloko lokufanele umfundzi akwati abuye akubonise ebangeni lelitsite. Acuketse lwati, emakhono nemagugu ladzingekako ekuPhumeleliseni imiphumela yekuFundza. Emacophelo ekuhlola kulowo nalowo mPhumela wekuFundza uma ahlangene akhombisa kutsi kufundza kutfutfuka kanjani kusuka kulelo nakulelo libanga.
Lokucuketfwe Titatimende TesiFundvo ENdzimeni YekuFundza yetiLwimi
Leso naleso Sitatimende sesiFundvo eNdzimeni yekuFundza tiLwimi sicuketse tehluko letine kanye neluhlu lwemagama lachazako:
Sehluko 1, Kungeniswa kweSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe: Lesehluko lesicuketse lokuvamile setfula Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga eli- 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele).
Sehluko 2, Kwetfulwa kweNdzima yekuFundza yetiLwimi: Lesehluko singenisa timphawu letimcoka teNdzima yekuFundza tiLwimi. Sicuketse inchazelo yesifundvo, inhloso, lujulolwati, kuchumana kwetemfundvo netemisebenti, kanye nemiphumela yekufundza.
Sehluko 3, ImiPhumela yekuFundza, emaCophelo ekuHlola, Lokucuketfwe Nesimongcondvo: Lesehluko sicuketse imiPhumela yekuFundza nemaCophelo ekuHlola lahambelana nayo; kanye nalokucuketfwe kanye netimongcondvo tekuzuza emaCophelo ekuHlola.
Sehluko 4, Kuhlola: Lesehluko sendlala imigomo yekuhlola sibuye sinike tiphakamiso tekucopha nekubika ngekuhlola. Sibuye sinike tinchazelo temakhono.
Luhlu Lwemagama Lachazwako: Kuba neluhlu lwemagama lavamile nalawo lacondzene nesifundvo lachazwe ngalokufishane lapho kufanele khona.
TICONDZISO TELUHLELO LWEKUFUNDZA
Luhlelo lwetifundvo lubeka sobala lujulolwati lwekufundza nekuhlola lwalamabanga lamatsatfu emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako. Kuluhlelo lolunika siciniseko sekutsi bafundzi bayayizuza imphumela yekufundza njengobe imiswe emacophelweni ekuhlola ebangeni lelitsite. TiCondziso teluhlelo lwekuFundza tisita bafundzisi nalabo labakha luhlelo lwekufundza ekuhleleni nasekwakheni luhlakasimo lwekufundza, kufundzisa netinhlelo tekuhlola letiselizingeni lelifanele.
SEHLUKO 2KWETFULWA KWENDZIMA YEKUFUNDZA YETILWIMI
INCHAZELO
Lulwimi lusikhali sekucabanga nekuchumana. Tinhlobonhlobo temasiko nebudlelwano betenhlalo kuvetwa kubuye kwakhiwe ngelulwimi. Kufundza kusebentisa lulwimi ngemphumelelo kwenta bafundzi bakwati kucabanga babuye batfole lwati, bakwati kutetfula, kwetfula imiva yabo nemicabango yabo, ekuchumaneni nalabanye kanye nekulawula live labahlala kulo.
INHLOSO
Uma kubukwa kwehlukahlukana kwetilwimi nemasiko aseNingizimu Afrika, takhamuti takhona kufanele tikwati kuchumana ngaphandle kwetihibe tibuye tikwati kubeketelelana ngekwemasiko ngekuhloniphana nangekuvisisana ngekwetilwimi. Kwehlukana kwetilwimi talelive kwatisiwe kwabuye kwahlonishwa kumtsetfosisekelo ngekumiswa kwetilwimi letilishumi nakunye naseMtsetfwenimgomo weLulwimi kuTemfundvo lophatselene nekwengeta lwati lwebulwimilwimi lobengetiwe kulolu lwasekhaya. Bafundzi baphocelelekile kufundza lokungenani tilwimi letimbili njengetifundvosisekelo, kantsi naletinye tilwimi tingafundvwa njengaletengetiwe kuleto letikhetfwako letingumgogodla.
Emkhakheni wekuFundza nekuCecesha Jikelele, lwati loluphelele lwelulwimi lwasekhaya lutfutfukisiwe ekwakheni sisekelo lesicinile sekufundza tilwimi letengetiwe. Ngalesikhatsi bafundzi bafika ebangeni leli - 10 batawube sebanelwati babuye behlwaye ngelulwimi lwekwengetwa babuye basebentisa lulwimi lokwengetwa ekufundzeni. IKharikhulamu yemKhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako inika bafundzi litfuba lekutfutfukisa emakhono abo ebulwimilwimi. Njengobe bafundzi bachubeka netifundvo tabo ngekwemabanga, balindzelwe kutsi basebentise lulwimi ngekukhululeka lokutfutfukako nalokungenamaphutsa etimeni letinyenti letehlukene. Batibophelela emfundvweni yabo basebentise emakhono abo elulwimi ngetindlela letinyenti letiyinselele naletilukhuni.
Tindlela letinyenti tekwati kufundza nekubhala lokunhlobonhlobo letidzingekako ekubambeni lichaza emmangweni nasetindzaweni temisebenti kutemnotfo wemhlaba wonkhe ekhulwini leminyaka lengema- 21, tandze ngetulu kwekulalela, kukhuluma, kufundza, kubhala nebuciko bemlomo kufaka ekhatsi letinye tindlela letinjengetemaphephandzaba, temidvwebo, lwati, ikhomphuyutha, temasiko, nekuhlatiya imibhalo. Ikharikhulamu yetilwimi ilungiselela bafundzi inselele labatawubukana nayo njengetakhamuti taseNingizimu Afrika nemalunga emhlaba wonkhe jikelele.
IKharikhulamu yemkhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako igunyata bonkhe bafundzi kutsi bahlangabetane netidzingo temiPhumela Jikelele nemiPhumela leTfutfukisako lekufaka ekhatsi letinhlosongco letilandzelako:
Kwandzisa nekukhulisa emakhono elulwimi lolwakhiwe emkhakheni wemFundvo nekuCecesha Jikelele, kufaka ekhatsi emakhono ekusebentisa lulwimi ngekwengcondvo ladzingeke ekufundzeni tonkhe tifundvo, nekubona buhle kanye nekutfokotela ematheksthi, kute bafundzi bakwati kulalela, kukhuluma, kufundza kwehlwaya, kubhala nekwetfula ngekutetsemba. Lamakhono nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo kwakha sisekelo semfundvo yemphilo yonkhe.
Kusebentisa lulwimi ngalokwemukelekile ngetimongcondvo letingito temphilo mbamba, ngekucikelela tetsamelilwati, injongo nesimongcondvo.
Kwetfula nekwesekela imibono, tiphakamiso nemiva yabo ngekutetsemba, kute batimele babuye bacabange ngalokujulile.
Kusebentisa lulwimi nalabakucabangako kute bakwati kwetfula nekwehlwaya lwati lwangaphambilini. Ngekuchumana ngematheksthi lehlukahlukene, bafundzi bayakhona kuhlola timphilo tabo nalabakwatiko nekubona letinye tindlela temphilo yemhlaba.
Kusebentisa lulwimi ekutfoleni nasekulawuleni lwati lwekufundza ikharikhulamu yetifundvo tonkhe nasetimeningcondvo letinyenti letehlukene. Kuba nelwati kulikhono lelimcoka kulesikhatsi seminyaka yelwati kantsi futsi kusisekelo semfundvo yemphilo yonkhe.
Kusebentisa lulwimi njengesikhali sekucabanga ngalokujulile nangalokwakhako. Lenhlosongco iveta kutsi lwati lwakhiwa ngendlela lekuhlaliswana ngayo emmangweni ngekusebentisana emkhatsini welulwimi nekucabanga.
Kwetfula imibono lecatjangisisiwe ngekutiphatsa nemagugu. Kute batfutfukise inchubo yemagugu, bafundzi batibandzakanya nematheksthi mayelana nemalungelo ebuntfu netibopho tabo njengekunakekela emalungelo ebantfwana, alabasikati, alabanetidzingo telikhetselo, labadzala netindzaba letiphatselene nebuve, emasiko, tinkholelo, lizinga lekuphila netinchubo tetenkholo, bulili, iNZ neSNZ (ingculaza), kukhuluma ngekukhululeka, emalungelo ekucwaninga netendzawo.
Kuhlangana ngalokujulile ngetinhlobonhlobo letinyenti tematheksthi. Bafundzi batawubona babuye bakwati kufaka inselele ngemibono, emagugu nebudlelwano bemandla lacuketfwe ngematheksthi.
Kubona kungalingani kwetilwimi letehlukene netinhlobo tato. Bafundzi batawufaka inselele kuleto tilwimi letibukela letinye phansi baphakamise emalungelo ato emmangweni lotilwimilwimi.
Kufundzisa nekuhlola tilwimi kufanele kunike ematfuba kubo bonkhe bafundzi kantsi futsi kufanele kube khona emasu ekubasita kutsi bakhicite ematheksthi elulwimi. Labanye bafundzi labanetihibe tekufundza ngeke baphumelele kufeza tidzingo temacophelo ekuhlola njengobe emiswe Sitatimende seKharikhulamu saVelonkhe. Ngako-ke loku lokulandzelako kufanele kucikelelwe:
Emagama 'chaza', 'landza', 'tjela', phindza ucoce', 'kubhala indzaba ngemagama akho', khuluma', 'shano', 'coca', 'buta', 'nekucocisana' kufanele avisiswe njengaloku afaka ekhatsi tonkhe tinhlobo tekuchumana ngemphimiso nangalokungaphinyiswa, kufaka ekhatsi kuchumana ngetimphawu kanye netinsita tekuchumana. Ngalokufanako leligama lelitsi temlomo, lifaka ekhatsi lulwimi lwetimphawu naletinye tindlela tekuchumana letingahle tisetjentiswe.
Lamagama, 'lalela', 'buka', 'fundza', na'bukela' afaka ekhatsi tinhlobo tekuchumana njengekufundza kunyakata kwetindzebe nekubuka lulwimi lwetimphawu.
Bafundzi labangaboni bangadzinga tinsita netincwadzi letifana neBreyili, sicophamavi sekulalela, emagama labhaleke ngetinhlavu letinkhulu, tinsita tekufundza letihhedlako kanye nemidvwebo. Lomcondvo 'wekubonakalisa' kufanele ukhonjwe ngalokuphatsekako. Tinsita 'tekufundza' tifaka ekhatsi imitfombolwati lenjengeBreyili netincwadzimsindvo.
Emazinga Elulwimi
Tonkhe tilwimi tingafundziswa ngalamazinga lalandzelako:
Lulwimi LwaseKhaya: Lulwimi lwasekhaya lwemfundzi ludzinga kutfutfukiswa lubuye lunikwe emandla ekubeka sisekelo lesicinile sekufundza tilwimi tekwengeta. Emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako tonkhe tilwimi taseNingizimu Afrika letisemtsetfweni tinemiphumela yekufundza yelulwimi lwasekhaya lesezingeni lelisetulu, lelicatsaniseka emhlabeni wonkhe jikelele. Loku kuhambisana netimiso temtsetfosisekelo tekulingana kwesitfunti setilwimi letisemtsetfweni. Lizinga lekufundza luLwimi lwaseKhaya kufanele lube ngulolungasetjentiswa njengelulwimi lwekufundza nekufundzisa. Emakhono ekulalela nekukhuluma atawutfutfukiswa abuye entiwe ncono kodvwa kugcizelela kulelizinga kutawuba sekutfutfukiseni emakhono emfundzi ekufundza nekubhala.
Lulwimi LwekuCala LwekweNgeta: Kufundza luLwimi lwekuCala lwekweNgeta kutfutfukisa bulwimilwimi kanye nekuchumana ngekwetinhlobonhlobo temasiko. Imiphumela yekuFundza yetiLwimi tekuCala tekweNgeta inika sisekelo sekusebentisa lulwimi ngemphumelelo lehlangabetana nelizinga lemigomo ledzingekako yekufundza tonkhe tifundvo tekharikhulamu ngemphumelelo, njengobe bafundzi bangafundza ngeluLwimi lwekuCala lwekweNgeta ngekwesimongcondvo saseNingizimu Afrika. Loku kufaka ekhatsi emakhono ekufundza lulwimi ngengcondvo ledzingeka ekucabangeni nasekufundzeni. Loku kwenteka kuto tonkhe tilwimi letisemtsetfweni. Kutawuba khona kugcizelela lokulinganako emakhonweni ekulalela, ekukhuluma, ekufundza nekubhala.
LuLwimi LwesiBili LwekweNgeta: Kufundza luLwimi lwesiBili lwekweNgeta kuchubekisela embili bulwimilwimi nekuchumana ngetinhlobonhlobo temasiko. Nanobe emakhono ekufundza nekubhala atawutfutfukiswa, kulelizinga kutawugcizelelwa emakhono ekulalela nekukhuluma. Lizinga leluLwimi lwesiBili lwekweNgeta kufanele luhlose kutfutfukisa kuchumana emkhatsini webantfu.
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
Etifundvwenisisekelo temkhakha wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako, bonkhe bafundzi kufanele bafundze tilwimi letimbili letisemtsetfweni, lunye lube sezingeni leluLwimi lwaseKhaya, lolunye lube sezingeni leluLwimi lwekuCala lwekweNgeta nobe ezingeni leluLwimi lwaseKhaya. Lunye lwaletilwimi letisetifundvweni letisisekelo kufanele kube luLwimi lwekuFundza nekuFundzisa. Etifundvweni letingumgogodla naleto umfundzi latikhetsela tona, tilwimi letisemtsetfweni tingatsatfwa ngemazinga eluLwimi lwaseKhaya, luLwimi lwekuCala lwekweNgeta, ne/nobe luLwimi lwesiBili lwekweNgeta, kakhulukati bafundzi labanelutsandvo lwetilwimi nalabafuna kutfutfukisa lwati lwabo lwebulwimilwimi.
BUDLELWANE BETEMFUNDVO NETEMISEBENTI
Emkhakheni wemFundvo nekuCecesha Jikelele tilwimi tifundvwa ehlangotsini lweNkhundla yekuFundza tiLwimi; emkhakheni wemFundvo nekuCecesha lokuChubekako, iNdzima yekuFundza yetiliwimi ichumene nendzima yekuhlela imfundvo yeMkhandlu leGunyata tiCu eNingizimu Afrika (SAQA): Kufundvwa kweTekuchumana neLulwimi kucinisekisa inchubekela embili, kusetjentiswe luhlelomgomo lolufana nalolusetjentiswe emkhakheni wemFundvo nekuCecesha Jikelele:
emakhono ekulalela, ekucoca, ekufundza nekubhala asisekelo sekutfutfukisa imiphumela yekufundza; kanye nekusebentisa ematheksthi lehlukahlukene kunika bafundzi litfuba lekwehlwaya tintfo letiphatselene nabo, tindzaba tesive netemhlaba wonkhe.
Kufundvwa kwetilwimi kungaba lusito emisebentini ledzinga lwati lwetilwimi njengebuntsatseli, kuhumusha, kufundziswa kwetilwimi, kukhankhasa nekukhangisa, buchumanisi, njll. Nobe kunjalo kuyakhanya kutsi tilwimi tisisekelo sako konkhe kufundza, kungasiko etimphilweni temihla ngemihla kodvwa nasetindzaweni tetemisebenti. Kutfutfuka kwelwati lwemfundzi kutemabhizinisi kwesekelwe yindlela lasebentisa ngayo lulwimi. Lapho kunemphikiswano lesezingeni lelisetulu letebucwepheshe, umfundzi utfola lwati ngendlela yetekuchumana ngemphumelelo. Lulwimi lusifundvo lesilisango lekuphumela ngaphandle kodvwa singafundziswa kabi singavimbela bafundzi ematfuba etemisebenti.
Lwati lwekufundza nekubhala lokunhlobonhlobo lusisekelo sekucedzelela imisebenti yemalanga onkhe luphindze lwengete emakhonweni emphilo ladzingwa ngumfundzi kumelana nesimo semphilo. Lulwimi lusikhali sekuchumanisa budlelwano lobuhle emkhatsini webantfu emmangweni wemfundzi kanye nebuncelencele bendlela lulwimi lolutsatfwa ngayo bungenta budlelwano bube bubi nobe bube buhle emkhatsini webantfu.
IMIPHUMELA YEKUFUNDZA
Lujulolwati nenhloso letfulwe ngenhla kucinisekiswe ngemiPhumela yekuFundza lemine. Nanobe lemiphumela ihlelwe ngekwehlukana nje, kodvwa kufanele ihlanganiswe uma ifundziswa nobe ihlolwa.
Umphumela Wekufundza 1: Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Bafundzi bayavisisa kutsi kukhuluma nekulalela kwentiwa emmangweni ngekulandzela timongcondvo letitsite ngekwetinhloso netetsamelilwati letehlukene, nekutsi tinhlobo tetinkhulumo nemagama lakhetsekile lasetjentiswako kuyehluka ngekwetimo lekukhulunywa kuto. Bayakhona kubona babuye basebentise tinhlobo letehlukene tenkhulumo nemagama lakhetsekile etimeningcondvo letihlelekile naletingakahleleki.
Kulalela nekucoca kusisekelo sekufundvwa kwato tonkhe tifundvo. Ngekusebentisa emasu ekulalela nekukhuluma ngemphumelelo, bafundzi bagcogca, bahlelembise babuye bakhe lwati, basombulule tinkinga, betfule imicabango nemibono yabo. Emakhono ekulalelisisa ngalokujulile enta bafundzi babone emagugu nesimo setintfo letitfolakala kumatheksthi babuye bakhone kubona, baphose inselelo ngelulwimi lolutsatsa tinhlangotsi naloluhhungako.
Umphumela Wekufundza 2: Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emakhono latfutfukiswe kahle ekufundza nekwehlwaya angumgogodla wekufundza tonkhe tifundvo tekharikhulamu ngemphumelelo nekuba neligalelo ngalokugcwele emmangweni nasetindzaweni temisebenti. Bafundzi batfutfukisa likhono labo lekufundza nekwehlwaya tinhlobo lelehlukene tematheksthi labhaliwe nalangakabhalwa, kufaka ekhatsi tibonwa, ekutfoleni lwati. Bafundzi bayayibona indlela, tinhlobo temibhalo nemagama lanembako lekuveta ngayo inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo sematheksthi.
Bafundzi basebentisa tinhlobonhlobo temasu ekufundza nekwehlwaya ngekwetinhloso tabo tekufundza nekwetinhlobo tematheksthi. Banika inshokutsi yematheksthi bayente ivakale babone emagugu naloko lokutsatfwa njengemaciniso baphawule ngalokujulile. Ngekufundza nekuhlwaya bafundzi baphindze bacwaninge babuye batifune ngebudlelwano babo nebalabanye. Kufundza ematheksthi langumbhalo kusita bafundzi ngetibonelo tekubhala imibhalo yabo.
Umphumela Wekufundza 3: Kubhala nekwetfula
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
Kubhala kusikhali lesinemandla sekuchumana lesinika bafundzi litfuba lekwakha nekwendlulisela imicabango nemibono yabo ngalokubumbene. Kuhlala njalo batilolonga ngekubhala ngetinhlobo letehlukene tetimongcondvo, imisetjentana yesifundvo netindzima, kunika bafundzi litfuba lekuchumana ngekusebentisa lulwimi nangekuticambela. Injongo kukhicita babhali labanemakhono nalabanebuciko labatawusebentisa emakhono abo ekubhaleni imibhalo leyemukelekile, tibonwa, kanye netinhlobonhlobo tekuchumana ngematheksthi ngekwetinhloso letinhlobonhlobo.
Umphumela Wekufundza 4: Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo
Ngekusebentisa tinhlobonhlobo tematheksthi, bafundzi bandzisa indlela yabo yekusebentisa silulumagama, nekusebentisa kuvisisa kwabo takhiwo telulwimi ngaphandle kwemaphutsa. Batfutfukisa kuvisisa kwabo ngalokujulile indlela emagugu nemandla ekuphatsa lekusetjentiswa ngayo elulwimini nendlela lulwimi lolubahhunga ngayo labanye.
SEHLUKO 3
IMIPHUMELA YEKUFUNDZA, EMACOPHELO EKUHLOLA,LOKUCUKETFWE NETIMONGCONDVO
Umphumela Wekufundza 1
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa lwati lolutinhlobohlobo tekuchumana ngemlomo ngenhloso yekuchumana nalabanye:
fundza abuye ashiyelane ngemicabango, akhombise kuvisisa imicondvo, aphawule ngelwatinchanti, avikele imibono yakhe, anike timphendvulo langakatilungiseleli, acoce indzaba;
cala abuye achube inkhulumo ngekutfutfukisa indlela yekusebentisa timiso tekunikana ematfuba ekukhuluma ngalokufanele, agcwalisa tikhala, nekugcugcutela lapho kufanele khona;
nika abuye alandzele tinkhombandlela neticondziso ngalokungenamaphutsa;
kumbamba lichaza etingcocweni temacembu ngekubeka imicabango nemibono yakhe nekulalela abuye ahloniphe imibono yalabanye, abe atibandzakanya etindzabeni letinjengakhukhulelangoco nebudlelwane bemandla, tendzawo, imihambo lelungile, emasikonhlalo kanye netindzaba temalungelo ebantfu.
sebentisa emakhono ekucocisana kute kufinyelelwe ekuvumelaneni;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa lwati lolutinhlobohlobo tekuchumana ngemlomo ngenhloso yekuchumana nalabanye:
fundza abuye ashiyelane ngemicabango, akhombise kuvisisa, aphawula ngelwatinchanti, avikela imibono yakhe, anika timphendvulo langakatilungiseleli, acoca indzaba;
cala abuye achube inkhulumo abonisa indlela lefanele yekunikana ematfuba ekukhuluma ngalokufanele, agcwalisa tikhala, nekugcugcutela lapho kufanele khona;
nika abuye alandzele tinkhombandlela neticondziso letilukhuni ngalokungenamaphutsa;
faka ligalelo etingcocweni temacembu ngephumelelo ngekubeka imicabango nemibono yakhe nekulalela abuye ahloniphe imibono yalabanye, angenela kunika ticondziso ngco abe atibandzakanya etindzabeni lethulukene letinjengakhukhulelangoco, nebudlelwane bemandla, tendzawo, imihambo lelungile, emasikonhlalo kanye netindzaba temalungelo ebantfu;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa lwati lolutinhlobohlobo tekuchumana ngemlomo ngenhloso yekuchumana nalabanye:
fundza abuye ashiyelane ngemicabango, akhombise kuvisisa, aphawula ngelwatinchanti, avikela imibono yakhe, anika timphendvulo langakatilungiseleli, acoca indzaba;
cala abuye achube inkhulumo abonisa indlela lefanele yekunikana ematfuba ekukhuluma ngalokufanele, agcwalisa tikhala, nekugcugcutela lapho kufanele khona;
nika abuye alandzele tinkhombandlela neticondziso letilukhuni ngalokungenamaphutsa;
faka ligalelo etingcocweni temacembu ngemphumelelo ngekubeka imicabango nemibono yakhe nekulalela abuye ahloniphe imibono yalabanye, angenela kunika ticondziso ngco abe atibandzakanya etindzabeni letehlukene letinjengakhukhulelangoco nebudlelwane bemandla, tendzawo, imihambo lelungile, emasikonhlalo kanye netindzaba temalungelo ebantfu;
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bamba lichaza etingcocweni tesigungu, tinkhulumomphikiswano, etinhlanganweni nasemihlanganweni lehlelekile alandzela tinchubomgomo letingenamaphutsa;
tfula sikhulumi ngalokufanele abuye abeke emavi ekubonga;
sebentisa emakhono enkhulumoluhlolo abuye abike ngemiphumela.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa emakhono ekucocisana kute kufinyelelwe ekuvumelaneni;
bamba lichaza etingcocweni tesigungu, tinkhulumomphikiswano, etinhlanganweni nasemihlanganweni lehlelekile alandzela tinchubomgomo letingenamaphutsa;
tfula sikhulumi ngalokufanele abuye abeke emavi ekubonga;
sebentisa emakhono enkhulumoluhlolo abuye abike ngalokujulile ngemiphumela lapho kufanele khona.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa emakhono ekucocisana kute kufinyelelwe ekuvumelaneni;
bamba lichaza etingcocweni tesigungu, tinkhulumomphikiswano, etinhlanganweni nasemihlanganweni lehlelekile alandzela tinchubomgomo letingenamaphutsa;
tfula sikhulumi ngalokufanele abuye abeke emavi ekubonga;
sebentisa emakhono enkhulumoluhlolo abuye abike ngalokujulile ngemiphumela lapho kufanele khona.
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlela nekucwaninga entela tetfulo temlomo:
cwaninga ngesihloko ngekusebentisa tinhlobo letehlukene temitfombolwati;
hlela lwati ngendlela lehambelanako ngekukhetsa imicabango lemcoka nemininingwane lehambisanako nobe tibonelo letesekelako;
bona abuye akhetse takhiwo, silulumagama netakhi telulwimi netimiso letifanele;
lungiselela tingeniso netiphetfo ngemphumelelo;
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlela nekucwaninga entela tetfulo temlomo:
cwaninga ngesihloko ngekusebentisa tinhlobo letehlukene, temitfombolwati;
hlela lwati ngendlela lehambelanako ngekukhetsa imicabango lemcoka nemininingwane lehambisanako lengenamaphutsa nobe tibonelo letesekelako;
bona abuye akhetse takhiwo, silulumagama, takhi telulwimi, netimiso letifanele;
lungiselela tingeniso netiphetfo ngemphumelelo;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlela nekucwaninga entela tetfulo temlomo:
cwaninga ngesihloko ngekusebentisa tinhlobo letibanti letehlukene temitfombolwati;
hlela lwati ngendlela lehambelanako ngekukhetsa imicabango lemcoka nemininingwane lehambisanako lengenamaphutsa nobe tibonelo letesekelako;
bona abuye akhetse takhiwo, silulumagama, takhi telulwimi, netimiso letifanele;
lungiselela tingeniso netiphetfo ngemphumelelo;
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye asebentise amasu ebugagu bekukhuluma njengemibuto lengafuni mphendvulo, kuphumula nemphindza;
phimisa emagama ngaphandle kwekuphazamisa inshokutsi;
lalela ngalokujulile aphindze anike timphendvulo temibuto ledzinga tinchazelo.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
phimisa emagama ngaphandle kwekuphazamisa inshokutsi;
lalela ngalokujulile aphindze anike timphendvulo temibuto ledzinga tinchazelo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
phimisa emagama ngaphandle kwekuphazamisa inshokutsi;
lalela ngalokujulile aphindze anike timphendvulo temibuto ledzinga tinchazelo.
Kulalela nekucoca
Umfundzi uyakwati kulalela nekucoca kuhambisane netinhloso, tetsamelilwati netimongcondvo letehlukene.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa kucaphelisisa lokujulile kwekusetjentiswa kwelulwimi etimeni tekuchumana ngemlomo:
sebentisa abuye ahlole titayela nerejista lehambisana nenhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo;
bona abuye achaze tinhlobo telulwimi ngekuvisisa nekuncoma lokutfutfukako;
bona abuye asebentise emasu lahhungako;
bona tiphakamiso nekucabangela abuye ehlukanise emkhatsini wemaciniso nemibono;
tsatsa tincumo nekwehlulela abuye esekele ngebufakazi;
bona indlela inshokutsi lengaphazamiseka ngayo ngekwengeta nobe kushiya ngaphandle lwati lolutsite ngemabomu;
bona budlelwano emkhatsini welulwimi nemasiko, kanye nelulwimi nemandla ekuphatsa;
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa kucaphelisisa lokujulile kwekusetjentiswa kwelulwimi etimeni tekuchumana ngetemlomo:
sebentisa abuye ahlole titayela nerejista lehambisana nenhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo;
bona abuye achaze tinhlobo telulwimi ngekuvisisa nekuncoma;
bona abuye asebentise tinhlobo letibanti letehlukene temasu ekuhhunga;
hlola tiphakamiso nekucabangela abuye ehlukanise emkhatsini wemaciniso nemibono;
tsatsa tincumo nekwehlulela abuye esekele ngebufakazi;
chaza indlela inshokutsi lengaphazamiseka ngayo ngekwengeta nobe kushiya ngaphandle lwati ngemabomu;
hlola budlelwano emkhatsini welulwimi nemasiko, kanye nelulwimi nemandla ekuphatsa;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa kucaphelisisa lokujulile kwekusetjentiswa kwelulwimi etimeni tekuchumana ngetemlomo:
sebentisa abuye ahlole titayela nerejista lehambisana nenhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo;
bona abuye achaze tinhlobo telulwimi ngekuvisisa nekuncoma;
kubona abuye asebentise tinhlobo letibanti letehlukene temasu ekuhhunga;
hlola tiphakamiso nekucabangela abuye ehlukanise emkhatsini wemaciniso nemibono;
tsatsa tincumo nekwehlulela abuye esekele ngebufakazi;
chaza indlela inshokutsi lengaphazamiseka ngayo ngekwengeta nobe kushiya ngaphandle lwati ngamabomu;
hlola budlelwano emkhatsini welulwimi nemasiko, kanye nelulwimi nemandla ekuphatsa;
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa tinhlobonhlobo temasu ekufundza nekwehlwaya ngenhloso yekuvisisa nekuncoma:
buta imibuto kute acagele;
fundza ematheksthi ngekuwahlunga kute atfole imibono lemcoka ngekufundza tihloko, tingeniso, tindzima tekucala nemisho yekungenisa tindzima;
fundza ematheksthi ngekukha etulu kute akutfole imininingwane lesekelako;
fundza ngalokushelelako nangekucophelela ngekwenhloso nemsebenti;
finyeta imibono lemcoka lesekelako ngendlela yemaphuzu na/nobe ngendzima;
cabangela inshokutsi yemagama langaketayeleki nobe imifanekisomcondvo etimeningcondvo letikhetsiwe ngekusebentisa lwati lweluhlelo, emakhono ekuhlela amalunga emagama uma kufundvwa, tinkhomba tesimongcondvo, umsindvo, umbala, luhlakasimo, kuhleleka, kanye nekusebentisa imiva;
phindza afundze, ehlwaye abuye abuyekete kutfutfukisa kuvisisa.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa tinhlobonhlobo temasu ekufundza nekwehlwaya ngenhloso yekuvisisa nekuncoma:
buta imibuto kute acagele;
hluta ematheksthi ngekuwahlunga kute atfole imibono lemcoka ngekufundza tihloko, tingeniso, tindzima tekucala nemisho yekungenisa tindzima;
fundza ematheksthi ngekukha etulu kute akutfole imininingwane lesekelako;
fundza ngalokushelelako nangekucophelela ngekwenhloso nemsebenti;
finyeta imibono lemcoka lesekelako ngendlela yemaphuzu na/nobe ngendzima;
cabangela inshokutsi yemagama langaketayeleki nobe imifanekisomcondvo ngekwetimoncondvo letibanti letehlukene ngekusebentisa lwati lweluhlelo, emakhono ekuhlela amalunga emagama uma kufundvwa, tinkhomba tesimongcondvo, umsindvo, umbala, luhlakasio, kuhleleka, kanye nekusebentisa imiva;
phinda afundze, ehlwaye abuye abuyekete kutfutfukisa kuvisisa.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa tinhlobonhlobo temasu ekufundza nekwehlwaya ngenhloso yekuvisisa nekuncoma:
buta imibuto kute acagele;
hluta ematheksthi ngekuwahlunga kute atfole imibono lemcoka ngekufundza tihloko, tingeniso, tindzima tekucala nemisho yekungenisa tindzima;
fundza ematheksthi ngekukha etulu kute akutfole imininingwane lesekelako;
fundza ngalokushelelako nangekucophelela ngekwenhloso nemsebenti;
finyeta imibono lemcoka lesekelako ngendlela yemaphuzu na/nobe ngendzima;
cabangela inshokutsi yemagama langaketayeleki nobe imifanekisomcondvo ngekwetimoncondvo letibanti letehlukene ngekusebentisa lwati lweluhlelo, emakhono ekuhlela amalunga emagama uma kufundvwa, tinkhomba tesimongcondvo, umsindvo, umbala, luhlakasimo, kuhleleka, kanye nekusebentisa imiva;
phindza afundze, ehlwaye abuye abuyekete kutfutfukisa kuvisisa.
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfola lwati nemininingwane lenembako ematheksthini;
hlukanisa emaciniso nemibono, anike tiphakamiso takhe;
chaza luvo lwembhali/umlandzi/umlingisi anike bufakazi lobesekelako ngekucaphuna etheksthini;
chaza imicabango netincumo tembhali abuye aticatsanise netakhe;
nika abuye esekele timphendvulo takhe ngematheksthi.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfola lwati nemininingwane lenembako ematheksthini;
hlukanisa emaciniso nemibono, achaze tiphakamiso takhe;
chaza luvo lwembhali/umlandzi/ umlingisi anike bufakazi lobesekelako ngekucaphuna etheksthini;
hlola imicabango netincumo tembhali abuye aticatsanise netakhe;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfola lwati nemininingwane lenembako enatheksthini;
hlukanisa emaciniso nemibono, asekele tiphakamiso takhe;
hlahlela luvo lwembhali/umlandzi/umlingisi anike bufakazi lobucinile lobesekela ngalokwenelisako ngekucaphuna ematheksthini;
hlola imicabango tincumo netiphetfo tembhali abuye aticatsanise netakhe;
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
chaza indlela lulwimi nemifanekisomcondvo lolungaveta lubuye lwakhe ngayo emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo ematheksthini:
bona abuye achaze emagugu etemasikonhlalo netepolitiki, indlela lekutsatfwa ngayo tintfo netinkholelo njengendlela lekutsatfwa ngayo bulili, lizinga lemphilo, budzala, budlelwano bemandla ekuphatsa, emalungelo ebuntfu, khukhulelangoco netindzaba tetendzawo ematheksthini;
chaza ngeluhlobo lwekutsatfwa kweluhlangotsi, kukhohliseka nelubandlululo.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
hlola indlela lulwimi nemifanekisomcondvo lolungaveta lubuye lwakhe ngayo emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo ematheksthini:
hlola emagugu etemasikonhlalo netepolitiki, indlela lekutsatfwa ngayo tintfo netinkholelo njengendlela lekutsatfwa ngayo bulili, lizinga lemphilo, budzala, budlelwano bemandla ekuphatsa, emalungelo ebuntfu, khukhulelangoco netindzaba tetendzawo ematheksthini;
hlahlela ngeluhlobo lwekutsatfwa kweluhlangotsi, kukhohliseka nelubandlululo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
hlola indlela lulwimi nemifanekisomcondvo lolungaveta lubuye lwakhe ngayo emagugu nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo ematheksthini:
hlola emagugu etemasikonhlalo netepolitiki, indlela lekutsatfwa ngayo tintfo netinkholelo njengendlela lekutsatfwa ngayo bulili, lizinga lemphilo, budzala, budlelwano bemandla ekuphatsa, emalungelo ebuntfu, khukhulelangoco netindzaba tetendzawo ematheksthini;
hlahlela luhlobo lwekutsatfwa kweluhlangotsi, kukhohliseka nelubandlululo nendlela lekutsintsa ngayo inshokutsi.
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze inhloso, sakhiwo nekusetjentiswa kwelulwimi ematheksthini kuto tonkhe tifundvo, njengemibiko, tindlelanchubo, tinchubomgomo, kuphindza alandze, tinchazelo netetfulo, nemininingwane lecacisako;
bona abuye achaze ligalelo lemasu njengekusetjentiswa kwebukhulu nebuncane betinhlavu tekubhala, tihloko netihlokwana ematheksthi etemibhalo:
inoveli, indzaba lemfisha, temdzabu, tinganekwane, ema-eseyi:
chaza kutfutfuka kwesakhiwo, sakhiwana, ludvweshu, umlingisi, indzima yemlandzi lapho kufanele khona;
bona abuye achaze imilayeto netingcikitsi aticatsanise neticashunwa letikhetfwe etheksthini lephelele;
chaza indlela sendlalelolwati nesimonhlalo (sibekandzaba) lesingahambelana ngayo nemlingisi ne/nobe ingcikitsi;
bona simo semoya, sikhatsi nesiphetfo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze inhloso, sakhiwo nekusetjentiswa kwelulwimi ematheksthini kuto tonkhe tifundvo, njengemibiko, tindlelanchubo, tinchubomgomo, kuphindza alandze, tinchazelo netetfulo, nemininingwane lecacisako;
bona abuye ahlole ligalelo lemasu ekubhala njengekusetjentiswa kwebukhulu nebuncane betinhlavu tekubhala, tihloko netihlokwana;
inoveli, indzaba lemfisha, temdzabu, tinganekwane, ema-eseyi:
hlahlela kutfutfuka kwesakhiwo, sakhiwana, ludvweshu, umlingisi, indzima yemlandzi lapho kufanele khona;
humusha abuye ahlole imilayeto netingcikitsi aticatsanise neticashunwa letikhetfwe etheksthini lephelele;
hlola indlela sendlalelolwati nesimonhlalo (sibekandzaba) lesingahambelana ngayo nemlingisi ne/nobe ingcikitsi;
humusha simo semoya, sikhatsi, ingwijikhwebu netiphetfo.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze inhloso, sakhiwo nekusetjentiswa kwelulwimi ematheksthini kuto tonkhe tifundvo, njengemibiko, tindlelanchubo, tinchubomgomo, kuphindza alandze, kunika tinchazelo, netetfulo nemininingwane lecacisako;
bona abuye ahlole ligalelo lemasu ekubhala njengekusetjentiswa kwebukhulu nebuncane betinhlavu tekubhala, tihloko netihlokwana;
inoveli, indzaba lemfisha, temdzabu, tinganekwane, ema-eseyi:
hlahlela kutfutfuka kwesakhiwo, sakhiwana, ludvweshu, umlingisi, indzima yemlandzi lapho kufanele khona;
humusha abuye ahlole imilayeto netingcikitsi aticatsanise neticashunwa letikhetfwe etheksthini lephelele;
hlola indlela sendlalelolwati nesimonhlalo (sibekandzaba) lesingahambelana ngayo nemlingisi ne/nobe ingcikitsi;
humusha simo semoya, sikhatsi, ingwijikhwebu netiphetfo.
Emacophelo Ekuhlola (Uyachubeka)
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
Kufundza nekwehlwaya tinkondlo (kufaka ekhatsi tibongo): Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute chaza ligalelo lekukhetfwa kwemagama, avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule imifanekisomcondvo, tinsita temsindvo ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi. lokutsintsa ngayo umoya, inshokutsi kanye nengcikitsi;
chaza indlela kwakheka kwemigca kwetindzima, imvumelwano, sigci kanye netiphumuti lekutsintsa ngayo inshokutsi.
umdlalo nekufundvwa kwemafilimu:
chaza budlelwano emkhatsini wenkhulumiswano nemnyakato, kanye nebalingisi nengcikitsi/indzikimba;
chaza sakhiwo, sakhiwana, kuvetwa kwebalingisi, ludvweshu, nenhloso yemdlalo;
bona sakhiwo semdlalo abuye ahumushe kuhleleka kwenkhundla/siteji.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tinkondlo (kufaka ekhatsi tibongo):
chaza ligalelo lekukhetfwa kwemagama, imifanekisomcondvo, tenkhulumo tinongo netinsita temsindvo titsintsa ngayo umoya, inshokutsi nengcikitsi;
umdlalo nekufundvwa kwemafilimu:
hlahlela inkhulumiswano nemnyakato kanye nebudlelwano emkhatsini webalingisi nengcikitsi/indzikimba;
humusha abuye achaze sakhiwo semdlalo nekuhleleka kwenkhundla/siteji.
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tinkondlo (kufaka ekhatsi tibongo):
hluta ligalelo lekukhetfwa kwemagama, imifanekisomcondvo, tinsita temsindvo titsinta ngayo umoya, inshokutsi kanye nengcitsi;
hluta indlela kwakheka kwemigca, kwetindzima, imvumelwano, sigci, kanye netiphumuti (sakhiwo sekondlo) lokuntjintja ngayo inshokutsi.
hlahlela inkhulumiswano nemnyakato, kanye nebudlelwano emkhatsini webalingisi nengcikitsi/indzikimba;
humusha, achaze abuye ahlole sakhiwo semdlalo nekuhleleka kwenkhundla/siteji.
Kufundza nekwehlwaya
Umfundzi uyakwati kufundza nekwehlwaya kute avisise abuye ahlole ngalokujulile, abuye aphawule ngetinhlobo letibanti letehlukene tematheksthi
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
kufundvwa kwemafilimu, umdlalo wamabonakudze nemdlalo wemoya:
bona abuye achaze ngemlayeto kanye nengcikitsi/indzikimba neligalelo lako ematheksthini;
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
kufundvwa kwemafilimu, umdlalo wamabonakudze nemdlalo wemoya:
bona abuye ahlahlele umlayeto kanye nengcikitsi/indzikimba neligalelo lako ematheksthini;
Emacophelo Ekuhlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
kufundvwa kwemafilimu, umdlalo wamabonakudze nemdlalo wemoya:
Kubhala nekwetfula
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlelela kubhalela inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo lesitsite:
chaza tidzingo temisebenti lehlukene;
tsatsa sincumo abuye asebentise sitayela lesifanele, imibono yakhe kanye nesakhiwo sematheksthi;
cwaninga ngetihloko letitsetfwe emitfonjeni leminyenti yelwati bese ucopha imiphumela yelucwaningo;
funa, atfole, akhetse, ahlele abuye ahlanganise imininingwane lefanele letsetfwe etinhlotjeni letinyenti temitfombolwati;
susa lwati lolukhetsiwe esimeni lesitsite aluyise kulesinye, njengekulususa egrafini aluyise esimeni sendzima;
sebentisa tibonwa netakhi teluhlakasimo letikhetsiwe ngalokufanele.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlelela kubhalela inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo lesitsite:
chaza tidzingo temisebenti letfutfukile;
tsatsa sincumo abuye asebentise sitayela lesifanele, imibono yakhe kanye nesakhiwo sematheksthi;
cwaninga ngetihloko letilukhuni letitsetfwe emitfonjeni lebanti lehlukene yelwati ngaphandle kwelusito abese ucopha imiphumela yelucwaningo;
funa, atfole, akhetse, ahlele abuye ahlanganise imininingwane lefanele letsetfwe etinhlotjeni letehlukene temitfombolwati ngaphandle kwelusito;
susa tinhlobo letehlukene telwati esimeni lesitsite aluyise kulesinye, njengekulususa egrafini aluyise esimeni sendzima;
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa emakhono ekuhlelela kubhalela inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo lesitsite:
chaza tidzingo temisebenti letfutfukile;
tsatsa sincumo abuye asebentise sitayela lesifanele, imibono yakhe kanye nesakhiwo sematheksthi ngemphumelelo;
cwaninga ngetihloko letilukhuni letitsetfwe emitfonjeni lebanti lehlukene yelwati ngaphandle kwelusito, abese ucopha imiphumela yelucwaningo ngendlela lelungile;
funa, atfole, akhetse, ahlele abuye ahlanganise imininingwane lefanele letsetfwe etinhlotjeni letibanti letehlukene temitfombolwati ngaphandle kwelusito;
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene tetibonwa netincenye teluhlakasimo ngalokufanele.
Kubhala nekwetfula
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa likhono lekusebentisa emasu nebucwepheshe bekubhala tinhlaka tekucala:
sebentisa imicabango lemcoka nalesekelako lesuselwa enchubeni yekuhlela;
linga sakhiwo nesitayela ngenhloso yekuticambela;
bona abuye asebentise emasu lakhetsekile ekuveta sitayela nebugagu ngendlela lefanele, njengelulwimi lolunongiwe, irejista, kuchaza lokucacile, imibono nesitayela sakhe, umoya, timphawu, umbala, kuhleleka nemsindvo;
sebentisa tinhlobo letehlukene temisho, nemisho lenebudze netakhi letehlukene;
sebentisa timiso tekubhalwa kwendzima kucinisekisa kuhambelana kwemicabango ngekusebentisa imisho letihloko, singeniso kanye nesiphetfo, kulandzelana kwetindzima ngendlela levakalako, timbangela nemiphumela, kucatsanisa nekuphikisana;
sebentisa tihlanganiso, tivumelwano, tabito, netandziso, kucinisekisa kuhlangana kwemicabango.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa likhono lekusebentisa emasu nebucwepheshe lobutfutfukile bekubhala tinhlaka tekucala:
sebentisa ngemphumelelo imicabango lemcoka nalesekelako enchubeni yakhe yekuhlela;
linga ngesakhiwo nesitayela ngenhloso yekuticambela;
bona abuye asebentise emasu ekuveta sitayela netinhlobo letehlukene tebugagu ngendlela lefanele njengelulwimi lolunongiwe, irejista, kuchaza lokucacile, imibono nesitayela sakhe, umoya, timphawu, umbala, kuhleleka nemsindvo;
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene temisho, nemisho lenebudze netakhi letehlukene ngemphumelelo;
sebentisa timiso tekubhalwa kwendzima ngendlela lelungile kucinisekisa kuhambelana kwemicabango ngekusebentisa imisho letihloko, singeniso kanye nesiphetfo, kulandzelana kwetindzima ngendlela levakalako, imbangela nemphumela, kucatsanisa nekuphikisana;
sebentisa tihlanganiso, tivumelwano, tabito, tandziso, kucinisekisa kuhlangana kwemicabango.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
khombisa likhono lekusebentisa emasu nebucwepheshe lobutfutfukile bekubhala tinhlaka tekucala:
sebentisa ngemphumelelo imicabango lemcoka nalesekelako enchubeni yakhe yekuhlela;
linga ngesakhiwo nesitayela ngenhloso yekuticambela;
bona abuye asebentise tinhlobo letibanti letehlukene temasu ekuveta sitayela nebugagu ngendlela lefanele njengelulwimi lolunongiwe, irejista, kuchaza lokucacile, imibono nesitayela sakhe, umoya, timphawu, umbala, kuhleleka, nemsindvo;
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene temisho, nemisho lenebudze netakhi letehlukene kutsi ube nemtselela loyimphumelelo;
sebentisa timiso tekubhalwa kwendzima ngendlela lelungile kucinisekisa kuhambelana kwemicabango ngekusebentisa imisho letihloko, singeniso kanye nesiphetfo, kulandzelana kwetindzima ngendlela levakalako, imbangela nemphumela, kucatsanisa nekuphikisana;
sebentisa tihlanganiso, tivumelwano, tabito, tandziso, kucinisekisa kuhlangana kwemicabango.
Kubhala nekwetfula
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bukisisa, ahlahlele abuye ahlole umsebenti wakhe abe anaka nemibono yalabanye, bese wetfula umkhicito wekugcina:
sebentisa imigomo lemisiwe yekuhlola ngalokuphelele umbhalo wakhe newalabanye kuwenta ube ncono;
bukisisa sakhiwo ngalokuphelele kute kwentiwe ncono kuhambelana nekuhlangana kwemicabango;
bukisisa kutsi lokucuketfwe, sitayela, irejista nemiphumela kufanele inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo;
khombisa luvelo lwemalungelo ebantfu, tenhlalo, temasiko, temvelo netindzaba tekutiphatsa njengebulili, buve, kukhubateka, budzala, lizinga lekuphila, buphuya, indlela yekuphila, tendzabuko yebuve, tenkholo, iNZ neSNZ naletinye tinhlobo tetifo;
lungiselela kubhala luhlaka lwekugcina ngekulungisa emaphutsa nekuhlela.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bukisisa, ahlahlele abuye ahlole umsebenti wakhe, abe anaka nemibono yalabanye, bese wetfula umkhicito wekugcina:
sebentisa imigomo lemisiwe yekuhlola umbhalo wakhe newalabanye ngalokuphelele kuwenta ube ncono;
hlahlela sakhiwo ngalokuphelele kute kwentiwe ncono kuhambelana nekuhlangana kwemicabango;
hlola kutsi lokucuketfwe, sitayela, irejista nemiphumela kufanele inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo;
mela luhlangotsi netiphakamiso takhe ngekutetsemba nangelikhono lelisetulu;
khombisa luvelo lwemalungelo ebantfu, tenhlalo, temasiko, temvelo nekutiphatsa njengebulili, buve, kukhubateka, budzala, lizinga lekuphila, buphuya, indlela yekuphila, tendzabuko yebuve, tenkholo, iNZ neSNZ naletinye tinhlobo tetifo;
lungiselela kubhala luhlaka lwekugcina ngekulungisa emaphutsa nekuwuhlela.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bukisisa, ahlahlele abuye ahlole umsebenti wakhe, abe anaka nemibono yalabanye, bese wetfula umkhicito wekugcina:
sebentisa imigomo lemisiwe yekuhlola umbhalo wakhe newalabanye ngalokuphelele kuwenta ube ncono;
hlahlela sakhiwo ngalokuphelele kute kwentiwe ncono kuhambelana nekuhlangana kwemicabango;
hlola kutsi lokucuketfwe, sitayela, irejista nemiphumela kufanele inhloso, tetsamelilwati nesimongcondvo;
mela luhlangotsi netiphakamiso takhe ngekutetsemba nangelikhono lelisetulu;
khombisa luvelo lwemalungelo ebantfu, tenhlalo, temasiko, temvelo nekutiphatsa njengebulili, buve, kukhubateka, budzala, lizinga lekuphila, buphuya, indlela yekuphila, tendzabuko, tenkholo, iNZ neSNZ naletinye tinhlobo tetifo;
lungiselela kubhala luhlaka lwekugcina ngekulungisa emaphutsa nekuwuhlela.
Kubhala nekwetfula
Umfundzi uyakwati kubhalela nekwetfulela tinhlobo letibanti letehlukene tetinhloso netetsamelilwati asebentisa timiso netakhiwo letifanele tinhlobo letehlukene tetimongcondvo.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfula umkhicito wekugcina acikelela sitayela lesifanele sekwetfula njengetheksthi letfulwe ngebunono nobe iphosta lehlotjiswe ngemibalabala lehehako.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfula umkhicito wekugcina acikelela sitayela lesifanele njengetheksthi letfulwe ngebunono nobe iphosta lehlotjiswe ngemibalabala lehehako.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfula umkhicito wekugcina acikelela sitayela lesifanele njengetheksthi letfulwe ngebunono nobe iphosta lehlotjiswe ngemibalabala lehehako.
Umphumela Wekufundza 4 Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze tinshokutsi temagama abuye awasebentise etinhlotjeni letehlukene tematheksthi ngalokungenamaphutsa kutekuchumana lokutinhlobonhlobo:
sebentisa lwati lwetinhlobo letehlukene lwemaphethini ekupela, imitsetfo netimiso, abuye atakhela luhlu lwakhe lwemagama;
sebentisa tifinyeto nema-akhronimi letayelekile;
sebentisa lwati lwemisuka, ticalo netijobelelo kutfola inshokutsi yetinhlobo letehlukene temagama;
sebentisa bulili, bunyenti kanye netinciphiso ngalokulungile;
bona indlela tilwimi letibolekana ngayo emagama, indlela inshokutsi yemagama legucuka ngayo ngekulandzela sikhatsi nendlela lekwakhiwa ngayo emagama lamasha;
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze tinshokutsi temagama abuye awasebentise etinhlotjeni letibanti letehlukene tematheksthi ngalokungenamaphutsa:
sebentisa lwati lolutfutfukako lwetinhlobo letibanti letehlukene temaphethini, imitsetfo netimiso tekupela emagama lamasha na/nobe lalukhuni abuye atakhele luhlu lwakhe lwemagama ekupela;
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene tetifinyeto nema-akhronimi ngalokulungile;
sebentisa lwati lwemisuka, ticalo netijobelelo kutfola umsebenti nenshokutsi yetinhlobo letehlukene temagama;
sebentisa bulili, bunyenti kanye netinciphiso ngalokulungile;
bona abuye achaze indlela tilwimi letibolekana ngayo emagama, indlela inshokutsi yemagama legucuka ngayo ngekulandzela sikhatsi, nendlela lekwakhiwa ngayo emagama lamasha;
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
bona abuye achaze tinshokutsi temagama abuye awasebentise etinhlotjeni letibanti letehlukene tematheksthi ngalokungenamaphutsa:
sebentisa lwati lolutfutfukako lwetinhlobo letibanti letehlukene temaphethini, imitsetfo netimiso tekupela, emagama lamasha na/nobe lalukhuni abuye atakhela luhlu lwakhe lwemagama ekupela;
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene tetifinyeto nema-akhronimi ngalokulungile;
sebentisa lwati lwemisuka, ticalo netijobelelo kutfola umsebenti nenshokutsi yetinhlobo letibanti letehlukene temagama;
sebentisa bulili, bunyenti kanye netinciphiso ngalokulungile;
bona abuye achaze indlela tilwimi letibolekana ngayo emagama, indlela inshokutsi yemagama legucuka ngayo ngekulandzela sikhatsi, nendlela lekwakhiwa ngayo emagama lamasha;
Umphumela Wekufundza 4 (Uyachubeka)
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa /
kwe:
Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi sebentisa bomcondvofana, bomcondvophika,
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso emabitomfutiselo, emagama endzabuko, telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo. emagama lanenshokutsi lensha, emagama enhlonipho, emagama ethekniki emagama lamasha lahambisana nesikhatsi, neligama linye endzaweni yemusho nobe libintana ngalokulungile.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa tinhlobo letehlukene tabomcondvofana, bomcondvophika, emabibomfutiselo, emagama endzabuko, emagama lanenshokutsi lensha, emagama enhlonipho, emagama ethekniki, emagama lamasha lahambisana nesikhatsi neligama linye endzaweni yemusho nobe libintana ngalokulungile.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene tabomcondvofana, bomcondvophika, emabitomfutiselo, emagama endzabuko, emagama lanenshokutsi lensha, emagama enhlonipho, emagama ethekniki, emagama lamasha lahambisana nesikhatsi, ligama linye endzaweni yemusho nobe libintana ngalokulungile.
Umphumela Wekufundza 4 (Uyachubeka) Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo. 
sebentisa imisho leyakheke kahle ngendlela levakalako naleveta kusetjentiswa kwelulwimi lwemalanga onkhe:
bona titfo tenkhulumo abuye atisebentise ngalokulungile njengelibito, sabito, sento, tentakutsi, tilandziso tihlanganiso, tichasiso, tikhanyiso, tandziso, netibabato;
sebentisa takhi tesento netinsitasento kuveta sikhatsi netindlela tesento ngalokulungile;
sebentisa indlela lephikako nalevumako ngalokulungile;
sebentisa inhloko yemusho, mentiwa nesilandziso ngalokulungile abuye achaze imisebenti yako;
sebentisa imisho lecondzile ngalokufanele abuye akhe imishombici nalemagalagala ngekusebentisa imishwana lekhontile, emabintana kanye netihlanganiso;
sebentisa simokwenta nemphambosi yekwentiwa kanye naletinye timphambosi letikhicitako ngalokufanele ematheksthini;
sebentisa luhlelomagama ngalokulungile abuye avisise indlela lolungayitsintsa ngayo inshokutsi; EmaCophelo EkuHlola Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa imisho leyakheke kahle ngendlela levakalako naleveta kusetjentiswa kwelulwimi lwemalanga onkhe:
bona abuye asebentise titfo tenkhulumo ngalokulungile nangalokuvakalako emishweni njengelibito, sabito, sento, tentakutsi, tilandziso, tihlanganiso, tichasiso, tikhanyiso, tandziso, netibabato;
sebentisa takhi tesento netinsitasento kuveta sikhatsi netindlela tesento ngalokulungile;
sebentisa indlela lephikako nalevumako ngalokulungile;
sebentisa inhloko yemusho, mentiwa nesilandziso ngalokulungile abuye achaze imisebenti yako;
sebentisa imisho lecondzile ngalokufanele abuye akhe imisho lembici nalemagalagala levakalako ngemphumelelo ngekusebentisa imishwana lekhontile, emabintana kanye netihlanganiso;
sebentisa kahle simokwenta nemphambosi yekwentiwa naletinye timphambosi letikhicitako naletingakhiciti, abuye achaze imisebenti yato ematheksthini;
sebentisa luhlelomagama ngalokulungile abuye avisise indlela lolungayitsintsa ngayo inshokutsi;
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa imisho leyakheke kahle ngendlela levakalako naleveta kusetjentiswa kwelulwimi lwemalanga onkhe:
bona abuye asebentise titfo tenkhulumo ngalokulungile nangalokuvakalako emishweni njengelibito, sabito, sento, tentakutsi, tilandziso, tihlanganiso, tichasiso, tikhanyiso, tandziso, netibabato;
sebentisa takhi tesento netinsitasento kuveta sikhatsi netindlela tesento ngalokulungile;
sebentisa indlela lephikako nalevumako ngalokulungile;
sebentisa inhloko yemusho, mentiwa nesilandziso ngalokulungile abuye ahlahlele imisebenti yako;
sebentisa imisho lecondzile ngalokufanele abuye akhe imisho lembici nalemagalagala levakalako ngemphumelelangekusebentisa imishwana lekhontile, emabintana kanye netihlanganiso ngalokulungile;
sebentisa kahle simokwenta nemphambosi yekwentiwa naletinye timphambosi letikhicitako naletingakhiciti, abuye ahlahlele imisebenti yato ematheksthini;
sebentisa inkhulumongco nenkhulumombiko ngalokulungile ngekwemiphumela lelindzelekile;
sebentisa luhlelomagama ngalokulungile abuye avisise indlela lolungayitsintsa ngayo inshokutsi;
Umphumela Wekufundza 4 Uyachubeka Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo.
sebentisa tivumelwano ngalokulungile;
sebentisa tiphumuti ngalokulungile ngekwetinhloso letitsite njengeyekucacisa inshokutsi, kukhomba budlelwano nekwengeta kugcizelela;
sebentisa lulwimi lolunongiwe, njengetisho, tiga tenkhulumo, netaga ngendlela lefanele. EmaCophelo EkuHlola Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa tivumelwano ngalokulungile;
sebentisa tiphumuti ngalokulungile ngekwetinhloso letitsite njengekucacisa inshokutsi, kukhomba budlelwano beluhlelo, nekwengeta kugcizelela, nobe nemphumela yebugagu nesitayela;
sebentisa lulwimi lolunongiwe, njengetisho, tiga tenkhulumo netaga ngendlela lefanele.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
sebentisa tivumelwano ngalokulungile;
sebentisa tiphumuti ngalokulungile ngekwetinhloso letibanti letehlukene njengekucacisa inshokutsi, kukhomba budlelwano beluhlelo nekwengeta kugcizelela nobe nemphumela yebugagu nesitayela;
sebentisa tinhlobo letibanti letehlukene telulwimi lolunongiwe njengetisho, tiga tenkhulumo netaga ngendlela lefanele.
Umphumela Wekufundza 4 (Uyachubeka) EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa /
kwe:
Luhlelo nekusetjentiswa kwelulwimi tfutfukisa kucikelela lulwimi ngalokujulile:
Umfundzi uyakwati kusebentisa takhi netimiso bona bomcondvosobala, bomcondvojula, telulwimi ngalokufanele nangemphumelelo. nenshokutsi lebhacile;
bona indlela imilayeto lesebaleni nalebhacile, emagugu, nangendlela lekutsatfwa ngayo tintfo lekuveta ngayo simo setetsamelilwati;
bona abuye afake inselele enkhulumeni letsatsa luhlangotsi, inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva, luvelomagama naleyo leyinkhohliso nalehhungako abuye abe netindlela letincono tekubeka inkhulumo.
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
hlahlela abuye achaze indlela imilayeto lesebaleni nalebhacile, emagugu, nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo lekuveta ngayo simo, setetsamelilwati;
bona abuye afake inselele enkhulumeni letsatsa luhlangotsi, inkhulumo letsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva, luvelomagama naleyo leyinkhohliso nalehhungako abuye abe netindlela letincono tekubeka inkhulumo.
EmaCophelo EkuHlola
Loku sikwati uma umfundzi akhona ku / kwa / kwe:
tfutfukisa kucikelela lulwimi ngalokujulile:
hlahlela abuye achaze indlela imilayeto lesebaleni nalebhacile, emagugu, nendlela lekutsatfwa ngayo tintfo lekuveta ngayo simo setetsamelilwati;
bona abuye afake inselele enkhulumeni lebhacile letsatsa luhlangotsi, naletsatfwa njengemaciniso ibe itsintsa imiva, luvelomagama, naleyo leyinkhohliso, nalehhungako abuye abe netindlela letincono tekubeka inkhulumo abese uyayesekela.
LOKUCUKETFWE NETIMONGCONDVO TEKUZUZA EmaCophelo EkuHlola
Kulesigaba kwetfulwa lokucuketfwe nesimongcondvo kwesekela kuzuzwa kwEmaCophelo EkuHlola. Lokucuketfwe losekuphawuliwe kudzinga kutsi kunakekelwe ngendlela yekutsi kusitwe bafundzi ekuchubekeleni embili kute bazuze imiPhumela yekuFundza. Lokucuketfwe kufanele kuhambisane nemiPhumela yekuFundza kungabukwa kona nje kuphela. Timongcondvo letiphakanyisiwe titawusita kutsi lokucuketfwe kugcile etimeni letinengcondvo kubafundzi ngako-ke kusita kufundza nekufundzisa. Thishela kufanele acikelele kusebentisa timongcondvo letetayelekile emmangweni, kungasito letiphawulwe lapha ngenhla nje kuphela kodvwa letingaba nguletifanele bafundzi. Lokucuketfwe nesimongco uma kucatsaniswe nekuzuza EmaCophelo EkuHlola kunika luhlakasimo ekwakheni tiNhlelo tekuFundza. Ticondziso tetiNhlelo tekuFundza tinika imininingwane leminyenti ngaloku.
Kuko konkhe kufundziswa kwelulwimi, ematheksthi angasetjentiswa njengesisekelo, kantsi futsi tinhlobo letitsite tematheksthi tingakhicitwa njengemkhicito walencenye yalomshikashika. Ngekukhicita ematheksthi laya ngekujula kusuka eBangeni leli-10 kuya eBangeni leli-12, EmaCophelo EkuHlola lafanele akhombisa kutfutfuka. Ematheksthi lalula nalawo lalukkhuni asisekelo sekutfutfuka kuto tonkhe tilwimi.
Ngako-ke ematheksthi angumtfombo 'walokucuketfwe nesimongcondvo' ekuchumaneni, ekufundzeni nasekufundziseni tilwimi ngalokuhlanganisiwe.
Tonkhe tinhlobo letehlukene tematheksthi letisetjentiswako naletikhicitwako kufanele tembulele umfundzi ngaloku lokulandzelako:
kunotsa lokufanele kwesimo setenhlalo, emasiko nemlandvo lotfutfukisa kuvisisa emagugu nemihambo yelulwimi;
tinhlobo letibanti letehlukene temibono leminyenti;
tibonelo telulwimi lolukhulunywako nalokubhalwako letinetakhiwo letehlukene ekusiteni umfundzi kutfutfukisa kusebentisa lulwimi ngalokufanele nangalokulungile;
kuhlatiya tinkhulumo letitsatfwa njengemaciniso kantsi tihlukumeta imiva yalabanye, letitsatsa luhlangotsi netinkhulumo letingakacondzi kute kutfutfukiswe kucabanga ngalokujulile;
budlelwano bemandla elulwimi naletinye tilwimi;
kutfutfukisa kucikelela tetsamelilwati lekukhulunywa nato, inhloso nesimongcondvo lesihambisana nesimo semoya, liphimbo nekukhetseka kwemagama;
timphawu netakhiwo tetinhlobo letibanti letehlukene temateksthi letikufaka ekhatsi ematheksthi labhaliwe;
tinhlobo letehlukene temasu ekusetjentiswa kwelulwimi, njengetinhlobo letibanti letehlukene telulwimi lolunongiwe nalolwakhako njengetinongo tenkhulumo kanye nelulwimi lwebuciko.
Indlelanchubo leyeme emitfonjeni yematheksthi yehlwaya kutsi ematheksthi tisebenta njani. Inhloso yenchubomgomo yekufundza lulwimi lesebentisa imitfombo yematheksthi inika bafundzi litfuba lekutsi babe bomphetsa, batetsembe, bafundze ngalokujulile, babhali, bahlatiyi, nebahleli bematheksthi. Ifaka ekhatsi kulalela, kufundza, kuhlatiya nekuhlahlela ematheksthi ngenjongo yekuvisisa indlela letikhicitwa ngayo nemiphumela yato. Ngalokuhlanganisa tinchubo ngalokujulile, bafundzi bafundza kuba nelikhono lekuhlola ematheksthi. Indlelanchubo yekusebentisa ematheksthi iphindze ifake ekhatsi kukhicita tinhlobo letehlukene tematheksthi kwentela tinhloso tetsamelilwati letitsite. Lendlelanchubo yakhiwe kuvisisa indlela ematheksthi lakhiwe ngayo.
Indlelanchubo yekufundza lulwimi ngekulusebentisa isho kutsi uma kufundvwa lulwimi, umfundzi kumele etfulwe ngalokusobala abe sesimeni sekulukhuluma abuye anikwe ematfuba lamanyenti ekulusebentisa kumbe kulukhicita ngekuchumana ngetindzaba tetinhloso tetimonhlalo. Kufundza lulwimi kufanele kube kwemvelo, kube yindlelanchubo lengakahleleki lechubekela eklasini lapho emakhono ekwati kufundza/kwehlwaya/-kubhala/ kwetfula afundvwa khona ngendlela yemvelo - bafundzi bafundza ngekuhlala bafundza njalo bafundza kubhala ngekuhlala babhala njalo.
Kuvisisa indlela ematheksthi lakheke ngayo
Ematheksthi akhicitwa ngekwesimongcondvo lesitsite ngekuba nenhloso letsite netetsamelilwati letisengcondvweni. Tigaba letehlukene tematheksthi tinemisebenti lehlukene kantsi futsi tibuye tilandzele imitsetfo letsite mayelana netakhiwo, sitayela, luhlelo, silulumagama nalokucuketfwe. Loku kubitwa ngekutsi tinhlobo tematheksthi. Bafundzi badzinga kuvisisa nekukhicita tinhlobo letehlukene tematheksthi.
Ematheksthi abuye avete timongcondvo temasiko netepolitiki letakhelwe kuto. Lulwimi lolusetjentiswe ematheksthini lwendlulisa imilayeto lephatselene nemagugu emasiko nesimo setepolitiki sebantfu lababhalile nobe bahleli. Ngako-ke ematheksthi atsatsa luhlangotsi. Bafundzi kufanele bakwati kuhumusha nekuphawula ngemagugu nangendlela lekutsatfwa ngayo tintfo kutekuchumana.
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya kukhulunywe ngematheksthi, bafundzi badzinga kwati emagama etakhi telulwimi - badzinga emagama ekuchaza tinhlangotsi letehlukene teluhlelo, silulumagama nesitayela, nekukhuluma ngetinhlobo letehlukene tetemibhalo.
Ematheksthi angehlukaniswa ngetigaba letimbili: lasetjentiswako nalakhicitwako. Imininingwane yato ifakwe kuletinhla letilandzelako. Letinhla ngeke tifake ekhatsi tonkhe tinhlobo tematheksthi letikhona - thishela ukhululekile kutsi engete ematheksthi langasetjentiswa ekufundziseni lulwimi ngendlela yekuhlanganisa. Inhloso yaletinhla kunika thishela ligunya lekukhetsa kabanti loko lokungasetjentiswa kumbe kukhicitwe. Imininingwane yaloko lokudzingekako ngekwekujiya kwematheksthi nekukhetseka kwemagama ngalokuhlelekile kufakwe etiCondzisweni tekuHlela tiNhlelo tekuFundza.
EMATHEKSTHI LASETJENTISWA EKUFUNDZISENI LULWIMI LWASEKHAYA NGENDLELA YEKUHLANGANISA, EMABANGA 10 -12
Temibhalo: Ema-eseyi Emafilimu Inoveli Temdzabu Tindzaba letimfisha Tinkondlo (kufaka ekhatsi tibongo) Umdlalo Umlandvomphilo Umlandvomphilo wembhali
Letinye tinhlobo temibhalo lekufanele tifundvwe eBangeni 10 - 12 tifaka ekhatsi: Imibhalombiko, imitfombolwati, tekuticambela, tibonwa, timviwa, timviwabukelwa netekuchumana letinhlobonhlobo. Kufanele kukhetfwe tinhlobo letibanti letikhetsiwe tematheksthi letisetjentiswa ekufundziseni ngendlela yekuhlanganisa eminyakeni lemitsatfu.
Ematheksthi latinotsisalwati letingakaphocelelwa: Kwenta samdlalo, kucocwa kwetindzaba, tindzaba temsakato/tamabonakudze, imidlalo yemsakato/yamabonakudze, kucoca ngemabandla, tindzaba tabo letimfisha/tinkondlo/imidlalo, emakhathuni, tibonwasenamisi, emahlaya, timphawu, njll.
SEHLUKO 4
KUHLOLA
SINGENISO
Kuhlola kuyintfo lebucayi eSitatimendeni seKharikhulamu saVelonkhe semaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele). Kuhlola kuyinchubomgomo yekugcogca nekuhumusha bufakazi kute kwentiwe sincumo ngemiphumela yemfundzi. Bufakazi bungagcogcwa ngetikhatsi nasetindzaweni letehlukene, ngekusetjentiswa kwetindlelanchubo, tinsita, tinkhambiso kanye netinhlobo letehlukene tekuchumana.
Kucinisekisa kutsi imiphumela yekuhlola ingatfolakala iphindze isetjentiselwe tinhloso letinyenti esikhatsini lesitako, kufanele icoshwe. Kunetindlela letinyenti tekucopha imiphumela yebafundzi. Letinye taletindlela titawuchazwa kabanti kulesehluko. Letinye ticondzana ngco netifundvo etiCondziswenimgomo tetinHlelo tetiFundvo.
Kunebantfu labanyenti lababambe lichaza kutemfundvo labanelutsandvo lwekutsi bafundzi bachuba kanjani emaBangeni 10 - 12. Loku kufaka ekhatsi bona bafundzi cobo lwabo, batali, bondli, bachasitimali, ematiko etemfundvo esifundza, Litiko leTemfundvo, Lihhovisi Langcongcoshe Wetemfundvo, bacashi, netikhungo temfundvo lephakeme nekucecesha. Kute kutfolakale umphumela lophelele webafundzi netincumo ngemphumelelo yemfundzi, imiphumela yekuhlolwa kufanele ibikwe. Kunetindlela letinyenti tekubika. TiCondziso teluHlelo lwekuFundza, neticondziso tekuhlola tichaza tindlela tekucopha nekubika ngeluhlolo lolwentiwa esikolweni nelwangaphandle kanye nekunika ticondziso ngemininingwane lecondzene ngco nekuhlolwa kwesifundvo.
TIZATFU TEKUHLOLA
Ngembi kwekutsi thishela ahlole bafundzi, kubalulekile kutsi inhloso yekuhlola ibekwe sobala ngalokuvakalako. Kuvisisa tinhloso tekuhlola kucinisekisa kutsi kunebudlelwane lobukahle emkhatsini wetinhloso netindlela tekuhlola. Loku ngalokunjalo kusita kucinisekisa kutsi tincumo netiphakamiso teluhlolo nguletenelisako naletemukelekako ngekwenhloso nome tinhloso letitsite.
Kunetizatfu letinyenti letibangela kutsi umsebenti webafundzi uhlolwe. Loku kufaka ekhatsi kulandzelela inchubo yemfundzi, nekunika umbiko, kuhlola nobe kulungisa tihibe tekufundza, kukhetsa, kukhokhela, kusekela kufundza, kutfolwa kwetitifiketi kanye nekwendluliselwa ebangeni lelilandzelako.
Kulekharikhulamu kufundza nekuhlola kutintfo letingete tehlukaniswa. Kuhlola kusita bafundzi ekutilinganiseni kubaluleka kwekufundza kwabo. Kunika bafundzi lwati ngenchubekelembili yetifundvo tabo kuphindze kubasite kutsi balawule imfundvo kanye nekutsatsa tincumo ngekufunda kwabo. Ngaloko-ke luhlolo lunika lwati ngekutsi kufundza nekufundzisa kunayo yini imphumelelo yekufinyelela emiPhumeleni yekuFundza lemisiwe. Uma luhlolo lungakhombi inchubekelembili, emasu ekufundza nekufundzisa kufanele antjintjwe ngalokufanele.
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
TINHLOBO TEKUHLOLA
Lesigaba sichaza letinhlobo teluhlolo letilandzelako:
luhlolokucilonga;
Luhlolonchanti lubaluleke ekucaleni kwelibanga, kantsi lungasetjentiswa ekucaleni kwanobe ngutiphi tikhatsi tekufundza. Lusetjentiswa kutfola loko bafundzi lasevele bakwati nalabangakhona kukwenta. Luyasita ekuhleleni imisebenti nasekutfutfukiseni luHlelo lwekuFundza. Kucopha luhlolonchanti akukahleleki.
Luhlolokucilonga
Kungasetjentiswa nobe nguluphi luhlobo lweluhlolokucilonga ngetinhloso tekutfola imbangela nobe timbangela tetihibe tekufundza. Luhlolokucilonga lusita ekutfoleni emasu ekwesekela nobe kutfola tidzingo letiphatselene nelusito ekufundziseni nobe ekulungiseni emaphutsa. Lusebenta njengelizinga lekusita ekuchazisiseni tinjongo teluHlelo lwetiFundvo nobe kutfola lapho kufundza kungakaphumeleli khona kute kumiswe emasu ekusita.
Nanobe nguluphi luhlobo lweluhlolo lolusetjentiswa ekunikeni umfundzi umbiko lusuke lugcwalisa tinhloso teluhlololuphenyo. Luhlololuphenyo luyintfo lebalulekile ekufundziseni nasekufundzeni. Lulawula lubuye lwesekele inchubo yekufundzisa. Bonkhe labatsintsekako bayalusebentisa loluhlobo lwekuhlola kutfola lwati ngenchubekelembili yebafundzi. Umbiko lowakhako uyincenye lebalulekile yeluhlolo ngetinhloso tekuphenya.
Uma luhlolo lusetjentiselwa kucopha tincumo ngendlela umfundzi lasebenta ngayo kanye nemphumelelo yemsebenti wemfundzi, lusebenta ngekwenhloso yesibutselo /yekugcogca. Luhlolosibutselo lunika sitfombe semphumelelo yemsebenti nenchubo yemfundzi nganobe ngusiphi sikhatsi lesidzingeka ngaso. Luhlolosibutselo lungentiwa ekupheleni kwemsebenti lowodvwa, sigamu semsebenti, tikhatsi tekufundza, lithemu, sigamu semnyaka nobe umnyaka. Luhlolosibutselo lufanele lulungiselelwe kantsi tinsita nemasu ekuhlola kufanele kusetjentiswe kuze bafundzi bakwati kukhombisa kahle emakhono abo.
LUFANELE LUBE NJANI LUHLOLO FUTSI LWENTENI
Luhlolo kumele:
luvisiswe ngumfundzi kanye nemmango jikelele;
lucondze ngco;
luhambisane netindlela tekufundza nekufundzisa;
lume ngendlela yemigomo lemisiwe yEmaCophelo EkuHlola;
lunike bafundzi ematfuba lamanyenti;
luhambisane ngalokusemandleni ekufundza kwebafundzi lubuye lwemukeleke;
lungabi nemibandzela;
lusebentise tinsita letehlukene tekuhlola; kanye nekusebentisa tinhlobo letinyenti tetindlela tekuhlola.
KUHLOLWA KANJANI?
Kuhlolwa kwebafundzi nguthishela kufanele kube nekwetsembeka lokukhulu. Loko kusho kutsi kwehlulela kwathishela kufanele kube liciniso ngato tonkhe tikhatsi, lokuhlolwako, nalabo labamakako. Tincumo letentiwa ekuhlolweni kufanele tikhombe kwemukeleka - loko kusho kutsi tincumo kufanele titsatfwe ngaleto tifundvo lebetihlolwa.
Njengobe luhlolo ngalunye lungete lwaba nekwetsembeka nekwemukeleka lokuphelele, tincumo ngenchubo yemfundzi kufanele titsatfwe ngetinhlobo letingetulu kwalunye luhlobo lwekuhlola. Loku kuyinchubomgomo yeLuhlolo loluchubekako. Luhlolo loluchubekako lisu lekutsatsa tincumo ngemisebenti leminyenti yemfundzi netehlakalo letenteka ngetikhatsi letehlukene ekufundzeni kwakhe. Lufaka ekhatsi imisebenti yekuhlola leyentiwa umnyaka wonkhe, kusetjentiswa tindlela letehlukene tekuhlola njengetivivinyo, luhlolo lwekuphela kwemnyaka, imiklamo nemisebentisabelo (ema-asayinimenti), temlomo, lokubhalwako nemsebenti wetandla nawo uyahlolwa. Bufakazi bemsebenti lowentiwa bafundzi njengencenye yeLuhlolo loluchubekako bugcinwa kuphothifoliyo. Tifundvo letehlukene tinemigomo yato ngendlela lekufanele tifakwe ngayo kuphothifoliyo. TiCondzisomgomo teluHlelo lwekuFundza tikubeka sobala loku.
Luhlolo loluchubekako lwentiwa emaklasini etikolo kantsi futsi lubhekene ngco nendlela luhlolo loluhlanganiswe ngayo enchubeni yekufundza nekufundzisa nasekufundziseni. Bothishela bakhona kwati bafundzi babo ngekubafundzisa malanga onkhe, ngekubuta imibuto, ngekubacaphela, nangekuchumana nebafundzi nekubabona uma bachumana nalabanye.
Luhlolo loluchubekako lufanele lusetjentiswe kuto tonkhe tigaba tekharikhulamu letihlolisiswe ngekubhala tivivinyo nemisebentisabelo (ema-asayinimenti) naleyo lehlolisiswe ngaletinye tindlela, njengekwenta, kusebentisa bufakazi bekufundza ngekukhuluma nangekwenta.
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
Kutihlola
Yonkhe imiPhumela nEmaCophelo EkuHlola asobala. Bafundzi bayakwati loko labafanele bakwente. Bangabamba lichaza lelimcoka ekutihloleni, ngekuwubuketa umsebenti ngembi kwekutsi umfundzisi ente luhlolo lwekugcina. Kutihlola indlela yabo yekufundza kuyincenye lemcoka ekufundzeni.
Kuhlolana kwabontsanga
Kuhlolana bodvwa njengabontsanga, basebentisa tinhla tekutikhumbuta nobe imitsetfo lemiselwe kuklomelisa (emarubhriki) kusita bonkhe bafundzi labahlolwako nalabo labahlolako. Kwabelana ngemigomo yekuhlola kunika bafundzi emandla ekuhlola umsebenti wabo newalabanye.
Kuhlolwa kwemacembu
Kusebenta emacenjini ngemphumelelo kungulomunye weMiphumelamcoka. Kuhlola umsebenti wemacembu kufaka ekhatsi kutfola bufakazi bekubambisana kwebafundzi emacenjini, kusitana, behlukaniselana imisebenti, nekuhlanganisa tiphakamiso tabo kute takhe umkhicito lobumbene nalophatsekako. Kuhlola ngemacembu kubuka inchubomgomo kanye nemkhicito. Kufaka ekhatsi kuhlola emakhono etenhlalo, kusetjentiswa kwesikhatsi, kusetjentiswa kwetinsita nekusebentisana kwemacembu kanye nemikhicito yawo.
TINDLELA TEKUGCOGCA BUFAKAZI BEKUHLOLA
Kunetindlela letehlukene tekugcogca bufakazi. Letinye tato tichazwe lapha ngentansi.
Loluhlobo lwekuhlola alukahleleki luvumela kucopha tinhlobo letinyenti tebufakazi bebafundzi labehlukene nangetikhatsi letehlukene. Loluhlobo lwekuhlola luphatselene nemisebenti lefuna kutsi bafundzi bachumane kute bakwati kutfola sisombululo nobe umkhicito lofanako. Kucaphelisisa kufanele kuhlelwe kantsi futsi kufanele kusetjentiswe tinsita letifanele tekucaphelisisa.
Luhlolosivivinyo luhlelekile kwentela kutfola imiphumela lefanako kubo bonkhe bafundzi ngendlela nangesikhatsi lesifanako. Loluhlobo lwekuhlola lunika bufakazi lobucinisekiswe ngemamaki latsite latfolwe ngulowo nalowo mfundzi. Nangabe tivivinyo neluhlolo kusetjentiswe kahle kuhlala kungulokubalulekile kukharikhulamu ngobe kunika bufakazi lobugcwele baloko lokufundziwe.
Kuhlola ngemisebenti
Kuhlola ngekunika imisetjentana yindlela lekuhloswe ngayo kukhombisa emakhono ebafundzi ekusebentisa lwati labalutfolile etimeningcondvo letingaketayeleki nangaphandle kweliklasi. Kuhlola imphumelelo yalokwentiwako kufaka ekhatsi leto tincenye temsebenti lowentiwa etifundvweni, kutfolwa kutsi bafundzi bakhona kangakanani kuhlanganisa ithiyori nekwenta. Imigomo, emacophelo nobe imitsetfo leyengamele kuhlolwa kwemsebenti, ichazwe kumarubhiriki noma etinhleni tekutikhumbuta temsebenti, nekusita umfundzisi kusebentisa kuncuma lokuceceshiwe ekuhloleni umsebenti walowo nalowo mfundzi.
KUCOPHA (KUREKHODA) NEKUBIKA
Kurekhoda nekubika kubandzakanya indlela yekugcogca imininingwane legcogcwe nakuhlolwa kute ihlahlelwe ngalokuhlelekile ibuye ishicilelwe ngendlela lengenamaphutsa nalevakalako.
Tindlela tekucopha
Kunetindlela letehlukene tekucopha. Kulukhuni kwehlukanisa tindlela tekucopha netindlela tekuhlola umsebenti webafundzi.
Loku lokulandzelako kusibonelo setinsita letehlukene tekucopha:
tilinganiso;
Letinsita tichazwe lapha ngentansi.
Tilinganiso
Tilinganiso tindlela lekungunome ngutiphi tekumaka lapho kusetjentiswe khona emasimboli (njengekutsi A nobe B) nobe limaki (njenga - 5/10 nobe 50%) lelichazwe kabanti kuchumanisa emazinga nenchazelo nemphumelelo yemsebenti wemntfwana ladzingekile kutsi kuzuzwe lelo limaki. Umniningwane ubaluleke kwendlula lelo zinga lemamaki enchubeni yekufundza nekufundzisa njengobe kunika bafundzi umcondvo locacile waloko lokuzuziwe nekutsi kukuphi nobe kubangelwe yini kutsi lizinga lelilindzelikile lingakazuzwa. Tindlela takadzeni tekumaka tisebentisa kakhulu tilinganiso ngaphandle kwemininingwane lechazako, lokwenta kubelukhuni kutfola lapho umfundzi aphumelela khona nalapho anebutsakatsaka khona ngekwemiphumela lehlosiwe. Emazinga lasitfupha emphumelelo yemakhono asetjentiswe eSitatimendeni seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele)
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
Tinhla tekutikhumbuta ticuketse titatimende letehlukene tekuchaza loko lokufanele kwentiwe bafundzi emsebentini lotsite. Uma sitatimende (luphawu) lesitsite eluhlwini lwekutikhumbuta lungacashelwa njengalolwenetiswe ngumfundzi emsebentini wakhe, leso sitatimende siyamakwa. Tonkhe titatimende letimakiwe eluhlwini (njengemigomo leyenelisiwe) tichaza loko umfundzi laphumelele kukuzuza. Letinhla tekutikhumbuta tisita kakhulu ekuhloleni umsebenti wabontsanga nobe wemacembu.
Emarubhriki ayinhlanganisela yetilinganiso netinchazelo temazinga. Acuketse emacophelo lenyuka ngemazinga lanesilinganisozinga lachaza silinganiso semazinga lemukelekile emsebenti lowemukelekako kulowo nalowo mkhakha wesilinganiso. Imitsetfo lemiselwe kuklomelisa idzinga kutsi bothishela bati ngaphandle kwekungabata loko lokudzingwa ngumphumela. Emarubhriki angaba ngukhukhulelangoco, lonika sitfombe lesiphelele selizinga lelidzingekako, ahlola umsebenti ngalokuphelele, kantsi futsi kungaba ngemarubhriki lahlahlelako, wona anika sitfombe lesicacile setimphawu letisobala tesakhiwo semsebenti. Kulesinye sikhatsi tihlanganiswa totimbili letinhlobo temarubhriki. TiCondziso tetinHlelo tetiFundvo tinika tibonelo temarubhriki esifundvo ngasinye.
Kwakha irubhrikhi umfundzisi kufanele anake loku:
Nguyiphi imiphumela lehlosiwe?
Nguwaphi EmaCophelo EkuHlola lahloswe ngumsebenti?
Nguluphi luhlobo lwebufakazi lobufanele bugcogcwe?
Ngutiphi tinhlobo tetinsitakuhlola letitawusetjentiswa naletitawufanela leyo naleyo ncenye yemsebenti (njengenchubomgomo nemkhicito)?
Nguluphi luhlobo lwelwati lolufanele lube bufakazi?
Nguluphi luhlobo lwemakhono latawusetjentiswa kumbe tinyatselo letitsatfwako?
Nguwaphi ematfuba ekwetfula imibono, emagugu nobe tindlela lekutsatfwa ngato tintfo lavela kulomsebenti nekutsi ngukuphi kwaloku lokufanele kuhlolwe nekutsi kanjani?
Ngabe irubhriki yinye itawusetjentiswa ekuphumeleliseni yonkhe imiPhumela nEmaCophelo EkuHlola nobe lomsebenti udzinga emarubhriki lamanyenti yini?
Mangaki emarubhriki ladzingekile ekuhloleni umsebenti?
Kuyintfo lebalulekile kutsi umfundzisi acocisane nebafundzi ngemarubhriki ngembikwekutsi bente umsebenti. Irubhriki ihlose kuchaza kokubili, kufundza nekusebenta lokumele kubhekiswe kuko, ibuye ibe sikhali lesinemandla ekutihloleni.
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya
Kubika ngemsebenti nemphumelelo (yemfundzi)
Kubika ngemphumelelo yemsebenti kwatisa bonkhe labatsintsekako nobe labanelutsandvo lwenchubo yemfundzi. Uma bufakazi sebugcogciwe bahunyushwa, bothishela kufanele bacophe imiphumela yebafundzi. Kufanele kwentiwe imisebenti leyanele yeluhlolosibutselo kute umbiko wente sitatimende ngelizinga lemphumela wemfundzi.
Sitatimente seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 sisebentisa silinganiso semazinga lasitfupha emphumela. Lesilinganiso sikhonjiswe ethebulini 4.1.
Lithebula: 4.1 Silinganiso semiphumela yeSitatimende seKharikhulamu saVelonkhe emaBanga 10 - 12 (Umgudvu Wekufundza Jikelele)
Emazinga Tinchazelo Temakhono Emamaki Ngema-%
Imphumelelo ngemalengiso 80 - 100
Imphumelelo ngelicophelo lelisetulu 60 - 79
Imphumelelo ngalokwenelisako 50 - 59
Imphumelelo ngalokulingene 40 - 49
Imphumelelo leyincenye 30 - 39
TINCHAZELO TEMAKHONO ESIFUNDVO
Kusita ngesilinganisozinga sekuzuzwa kwemiPhumela yekuFundza emaBangeni 10 - 12, emakhono esifundvo achaziwe kwehlukanisa loko lokulindzelekile ebangeni ngalinye laloko umfundzi lafanele akwati futsi akuzuze. Emazinga lasitfupha ekulinganisa emakhono achaziwe kuleso naleso sifundvo salelo nalelo banga. Letinchazelo titawusita bafundzisi kuhlola bafundzi babahlele ngekwemazinga labafanele. Letinchazelo tifinyeta taloko lokwendlalwe ngalokubanti kumiPhumela yekuFundza kanye nasemaCophelweni ekuHlola, tibuye tinike timphawu letehlukene letiveta imphumelelo yelizinga lelitsite. Lamazinga lehlukene emphumelelo kanye nemikhakha yawo yemaphesenti akhonjiswe ethebulini 4.1.
Kuhambisana nenchubomgomo nekuhlola ngekwemfundvo lemiselwe emakhono konkhe kuhlola lokwentiwa etikolweni nangaphandle kufanele kulandzele lemigomo. Emamaki angahle kulesinye sikhatsi asetjentiswe ekuhloleni imisebenti letsite kodvwa, imisebenti kufanele ihlolwe ngekulandzela emarubhriki kunekutsi kumane nje kumakwe timphendvulo letemukelekako bese kunikwa emamaki ngekwelinani lemathikhi. Titatimende temakhono esifundvo tichaza zingancane wemakhono, lwati, tindlela lekutsatfwa ngayo tintfo nemagugu lekufanele kutsi umfundzi akukhombisele kuphumelela kulelo nakulelo zinga lesilinganiso.
Uma bothishela / bahloli balungisa umsebenti wekuhlola / imibuto, kufanele bacinisekise kutsi leyo mibuto icondze luhlangotsi lwemphumela lotsite. Licophelo lekuHlola lelingilo kufanele lisetjentiswe ekwakheni emarubhriki ekuhlola lomsebenti / imibuto. Letinchazelo tikhombisa ngalokusobala lizingancane laloko lekufanele kuzuzwe kulelo nalelo zinga lesilinganiso. Letinchazelo tikhomba ngalokusobala zingancane welizinga lelilindzelekile kuleso naleso sigaba semazinga Tinchazelo temakhono alesifundvo avela ekugcineni kwalesehluko.
KWENDLULISELWA EMABANGENI LALANDZELAKO
Kwendluliselwa embili emaBangeni eli-10 neli- 11 kutawentiwa esikolweni kuphela, kodvwa kufanele kutsi kulandzele imigomo lemisiwe yeSitifiketi SemFundvo nekuCecesha LokuChubekako. Tidzingo, imibandzela, imitsetfo yekukhetfwa kwetifundvo nekubonelelwa kwemfundzi kubekwe ngalokusobala emculwini
Tinyenti tindlela tekwakha likhadimbiko kodvwa kuncono uma lilula ngoba lilandzeleka kalula, ingce nje uma yonkhe imininingwane lebalulekile yelwati loludzingekako ifakiwe. Emakhadimbiko kufanele afake ekhatsi imininingwane ngemsebenti wonkhe wemfundzi kufaka ekhatsi loku lokulandzelako:
lapho umfundzi asebente kahle kakhulu khona;
lusito laludzingako nobe lalutfolile lapho kudzingeke khona;
umbiko lowakhako lophawula ngemsebenti uma ucatsaniswa nemsebenti wakhe wangaphambili/ netidzingo tesifundvo; kanye nenchubekelembili letfutfukako yemfundzi ekwatini indlela lafundza ngayo.
Kwengeta, emakhadimbiko kufanele afake ekhatsi loku lokulandzelako:
ligama lesikolo;
ligama lemfundzi;
libanga lemfundzi;
umnyaka nethemu;
lusuku;
lusuku lwekuvalwa nekuvulwa kwesikolo;
TINCHAZELO TEMAKHONO ELULWIMI LWASEKHAYA
Tinchazelo temakhono
80-100% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundziImphumelelo lophumelele ngemalengiso anga/nge:
ngemalengiso coca abuye etfule temlomo ngekutetsemba, lokunemicabango lehambelanako nalehlangene ngalokungagucuki nangalokuchubekako; khombisa kucikelela lokutfutfuke ngemalengiso nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile, kute abone, ahumushe, ahlahlele abuye achaze lwati ngekwetinhloso letehlukene; sebentisa lulwimi ngalokushelelako nalokuveta imiva ngemalengiso etimeni letehlukene tekuchumana.
bona, ahumushe, ahlahlele abuye achaze ematheksthi ngekutetsemba nangemphumelelo uma afundza nanobe ehlwaya; khombisa kuvisisa lokucacile, acinisekise abuye esekele imibono yakhe ngalokuphelele; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngemalengiso; khombisa luvelo lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako, lehlangene, nalelungile; cikelela tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo, netakhiwo; kha, imicabango netiphakamiso ngalokuchubekako, ngalokuhhungako nangendlela lenebugagu akhombisa bufakazi lobucacile besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngaphandle kwelusito kucinisekisa kuwenta ncono.
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngemalengiso anga/nge:
coca abuye etfule temlomo ngekutetsemba, lokunemicabango lehambelanako, nalehlangene ngalokuchubekako; khombisa kucikelela lokutfutfuke ngemalengiso lasetulu nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute ahumushe, ahlahlele, ahlole abuye achaze lwati ngekwetinhlobo letibanti letehlukene; sebentisa lulwimi ngalokushelelako nalokuveta imiva ngemalengiso etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha, ahlahlele, ahlole abuye achaze ematheksthi ngekutesemba nangemphumelelo uma afundza nanobe ehlwaya; khombisa kuvisisa lokwenelisako, acinisekise abuye esekele imibono yakhe ngalokucacile; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngemalengiso; khombisa luvelo ngemalengiso lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako, lehlangene, nalelungile; cikelela ngemphumelelo tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo, netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokuchubekako, ngalokuhhungako nangendlela lenebugagu, akhombisa bufakazi lobucacile besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngaphandle kwelusito kucinisekisa buncono lobukhulu.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngemalengiso anga/nge:
coca abuye etfule temlomo ngekutetsemba, lokunemicabango lehambelanako, nalehlangene ngalokuchubekako; khombisa kucikelela lokutfutfuke ngemalengiso lasetulu nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute ahumushe, ahlahlele, ahlole abuye ahlanganise lwati ngekwetinhloso letibanti letehlukene; sebentisa lulwimi ngalokushelelako nalokuveta imiva ngemalengiso etimeni letibanti letehlukene tekuchumana.
humusha, ahlahlele, ahlole abuye ahlanganise ematheksthi ngekutetsemba nangebungcweti uma afundza nanobe ehlwaya; khombisa kuvisisa lokunotsile, acinisekise abuye esekele imibono yakhe ngemalengiso; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngemalengiso; khombisa luvelo lwemibono lebanti leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
hlala abhala njalo abuye etfule ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako, lehlangene nalelungile; cikelela tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokuchubekako, ngalokuhhungako nangendlela lenebugagu, akhombisa sitayela sakhe lesicacile; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngaphandle kwelusito kucinisekisa itheksthi lebhaleke kahle.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngemalengiso (Iyachubeka) ngekutetsemba nangekulunga lokutfutfukako; bona, ahumushe, ahlahlele, abuye achaze umehluko lobhacile wetinshokutsi nemisebenti yemagama kanye netakhiwo temagama; bona, ahlahlele, achaze abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite; khombisa likhono lelisetulu lekusebentisa luhlelo nesilulumagama.
Tinchazelo temakhono Tinchazelo temakhono visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngekutetsemba, ngalokulungile nangekukhululeka; humusha, ahlahlele, ahlole abuye achaze tinshokutsi letibhacile nemisebenti yemagama kanye netakhiwo temagama; bona, ahlahlele, ahlole abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite; khombisa likhono lelisetulu lekusebentisa luhlelo nesilulumagama. 
 visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngekutetsemba, ngalokulungile nangekukhululeka; humusha, ahlahlele, ahlole abuye achaze umehluko lobhacile wetinshokutsi nemisebenti yemagama kanye netakhiwo temagama; bona, ahlahlele, ahlole abuye asebentise tinhlobo letisezingeni lelisetulu tetakhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite lesitfutfukile; khombisa likhono lelisetulu lekusebentisa luhlelo nesilulumagama.
Lizinga S Silinganiso
Tinchazelo temakhono
60-79% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundziImphumelelo lophumelele ngelicophelo lelisetulu anga/nge:
ngelicophelo lelisetulu coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako, nalehlangene, ngekutetsemba esikhatsini lesinyeti; khombisa kucikelela lokutfutfuke ngelicophelo lelisetulu nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele abuye achaze lwati ngekwetinhlobo letehlukene tetinhloso; sebentisa esikhatsini lesinyenti lulwimi ngalokushelelako nangalokuveta imiva etimeni letehlukene tekuchumana.
bona, ahumushe, ahlahlele abuye achaze ematheksthi ngekutetsemba esikhatsini lesinyenti uma afundza nanobe ehlwaya; cinisekisa abuye esekele imibono yakhe ngekuvisisa; fundza ngalokuvakalako akhombisa kushelela lokuhle lokuveta imiva ngelicophelo lelisetulu; khombisa luvelo lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ekuticambela lanemicabango lehambelanako nalehlangene, esikhatsini lesinyenti kodvwa kube kunemaphutsa lambalwa; cikelela tinhlobo letehlukene tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokuchubekako, ngalokuhhungako nangendlela lenebugagu, akhombisa bufakazi bekutfutfuka kwesitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutimela esikhatsini lesinyenti kucinisekisa kuwenta ncono.
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngelicophelo lelisetulu anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako nalehlangene ngekutetsemba; khombisa kucikelela lokutfutfukile nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute ahumushe, ahlahlele, ahlole abuye achaze lwati ngekwetinhloso letehlukene; sebentisa lulwimi esikhatsini lesinyenti ngalokushelelako nangalokuveta imiva etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha, ahlahlele, hlole abuye achaze ematheksthi ngekutetsemba nangemphumelelo uma afundza nanobe ehlwaya; khombisa kuvisisa lokuhle uma acinisekisa nanobe esekela imibono yakhe ngalokucacile; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelela kahle kakhulu naleveta imiva ngelicophelo lelisetulu; khombisa luvelo lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
khicita ematheksthi ekuticambela lanemicabango lehambelanako, lehlangene, nalelungile esikhatsini lesinyenti uma abhala nanobe etfula; cikelela tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo letehlukene; kha imibono netiphakamiso ngalokuchubekako, ngalokuhhungako nangendlela lenebugagu, akhombisa bufakazi besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutimela etikhatsini letinyenti kucinisekisa kuwenta ncono.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngelicophelo lelisetulu anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako nalehlangene ngendlela lechubekako ngekutetsemba; khombisa kucikelela lokutfutfuke ngelicophelo lelisetulu nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute, ahumushe, ahlahlele ohlole abuye ahlanganise lwati ngekwetinhloso letehlukene; sebentisa lulwimi esikhatsini lesinyenti ngalokushelelako nangalokuveta imiva etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha, ahlahlele, ahlole abuye ahlanganise ematheksthi ngekutetsemba nangemphumelelo uma afundza nanobe ehlwaya; khombisa kuvisisa ngalokusecophelweni lelisetulu acinisekise abuye esekele imibono yakhe ngalokucacile; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelela kahle kakhulu naleveta imiva ngelicophelo lelisetulu; khombisa luvelo lwemibono leminyenti leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngelicophelo lelisetulu (Iyachubeka) ngekulumga lokutfutfukako nangekutetsemba esikhatsini lesinyenti; bona, ahumushe, ahlahlele abuye achaze umehluko lobhacile emkhatsini wetinshokutsi, imisebenti kanye netakhiwo temagama esikhatsini lesinyenti; bona, ahlahlele, achaze abuye asebentise takhi letehlukene temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite;
khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokusecophelweni lelisetulu.
Tinchazelo temakhono Tinchazelo temakhono visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngekutetsemba, nangekulunga lokutfutfukako; humusha, ahlahlele, ahlole abuye achaze umehluko lobhacile emkhatsini wetinshokutsi 
 visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngalokulungile nangekutetsemba; humusha, ahlahlele, ahlole abuye achaze umehluko lobhacile emkhatsini wetinshokutsi nemisebenti nemisebenti yemagama netakhiwo temagama esikhatsini lesinyenti; bona, hlahlele, ahlole, abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsile esikhatsini lesinyenti; khombisa likhono lelihle kakhulu lekusebentisa luhlelo nesilulumagama ngelicophelo lelisetulu. yemagama netakhiwo temagama; bona, ahlahlele, ahlole abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite; khombisa likhono lelihle kakhulu lekusebentisa luhlelo nesilulumagama ngelicophelo lelisetulu.
Lizinga S Silinganiso
Tinchazelo temakhono
50-59% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundziImphumelelo lophumelele ngalokwenelisako anga/nge:
ngalokwenelisako coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako, nalehlangene ngekutetsemba lokwenelisako; khombisa kucikelela lokwemukelekako nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone abuye ahumushe lwati ngekwetinhloso letehlukene kodvwa atfole bumatima ekuhlahleleni nasekuchazeni; sebentisa lulwimi ngekushelela nangalokuveta imiva lokwenelisako etimeni letetayelekile tekuchumana.
bona abuye ahumushe ematheksthi ngekutetsemba lokwenelisako uma afundza nanobe ehlwaya, kodvwa atfole bumatima lobutsite ekuhlahleleni nasekuchazeni lwati; cinisekisa abuye esekele imibono yakhe ngekuvisisa lokwenelisako; fundza ngalokuvakalako ngendlela leshelelako naleveta imiva ngalokwenelisako; khombisa luvelo lolwenelisako lwemibono leyehlukene kanye netindzaba netemasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako, lehlangene, nalelungile ngalokwenelisako; cikelela tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo, netakhiwo ngalokwenelisako; kha imicabango netiphakamiso letinemininingwane lecondze ngco ngendlela leyenelisako nebufakazi lobutsite bekubhala ngendlela lenebugagu nesitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutfola lusito kucinisekisa kuwenta ncono.
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngalokwenelisako anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako, nalehlangene ngekutetsemba lokwenelisako; khombisa kucikelela lokwemukelekako nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute ahumushe abuye achaze lwati ngekwetinhloso letehlukene kodvwa akhombise kungabata lokutsite uma ahlahlela nanobe ahlola; sebentisa lulwimi ngekushelela nangalokuveta imiva lokwenelisako etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha abuye ahlahlele ematheksthi ngekutetsemba lokwenelisako uma afundza nanobe ehlwaya, kodvwa abe nekungabata lokutsite uma ahlola nanobe achaza lwati; khombisa kuvisisa lokwenelisako uma acinisekisa nanobe esekela imibono yakhe; fundza ngalokuvakalako, ngendlela leshelelako nalevata imiva ngalokwenelisako; khombisa luvelo lolwenelisako lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ekuticambela, lanemicabango lehambelanako, lehlangene, nalelunge ngalokwenelisako; cikelela tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo esikhatsini lesinyenti; kha imicabango netiphakamiso letinemininingwane lecondze ngco ngendlela leyenelisako nebufakazi lobutsite bekubhala ngendlela lenebugagu nesitayela sakhe; buyeketa abuye
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngalokwenelisako anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako, nalehlangene ngekutetsemba; khombisa kucikelela nekusebentisa lulwimi lolukhombisa luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute ahumushe abuye ahlahlele lwati ngekwetinhloso letehlukene kodvwa akhombisa kungabata lokutsite uma ahlola nanobe ahlanganisa lwati; sebentisa lulwimi ngekushelela nangalokuveta imiva lokwenelisako etimeni letehlukene tekuchumana.
humusha abuye ahlahlele ematheksthi ngekutetsemba lokwenelisako uma afundza nanobe ehlwaya, kodvwa akhombise kungabata lokutsite uma ahlola nanoma ahlanganisa lwati; khombisa kuvisisa lokwenelisako uma acinisekisa nanobe esekela imibono yakhe; fundza ngalokuvakalako nangendlela leshelelako naleveta imiva ngalokwenelisako; khombisa luvelo lwetinhlobo letehlukene temibono kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi ekuticambela lanemicabango lehambelanako lehlangene, nalelunge ngalokwenelisako; cikelela tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngendlela lecacile, lenemininingwane nangendlela lecondze ngco ngalokwenelisako, nebufakazi lobutsite bekubhala ngendlela lenebugagu nesitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutfola lusito lolutsite kucinisekisa kuwenta ncono.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngalokwenelisako (Iyachubeka) ngekulunga lokwenelisako; bona, ahumushe, ahlahlele abuye achaze tinshokutsi letibhacile kanye nemisebenti yemagama letayelekile netakhiwo temagama ngalokulunge ngalokwenelisako; bona, ahlahlele, achaze abuye asebentise takhi letehlukene temisho ngetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite kodvwa ente emaphutsa lasobala; khombisa likhono lelenelisako lekusebentisa luhlelo nesilulumagama.
Tinchazelo temakhono Tinchazelo temakhono ahlele umbhalo ngekutfola lusito lolutsite kucinisekisa kuwenta ncono. visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngekulunga lokwenelisako; humusha, ahlahlele, abuye achaze tinshokutsi nemisebenti yemagama netakhiwo temagama kufaka ekhatsi emagama lanetinshokutsi letibhacile ngekulunga lokwenelisako; bona, ahlahlele, ahlole abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite kodvwa ente emaphutsa; khombisa likhono lelenelisako lekusebentisa luhlelo 
 visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngekulunga lokwenelisako; humusha, ahlahlele, ahlole abuye achaze umehluko lobhacile emkhatsini wetinshokutsi nemisebenti yemagama netakhiwo temagama ngekulunga lokwenelisako; bona, ahlahlele, ahlole abuye asebentise tinhlobo letehlukene tetakhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe nekuveta sitayela lesitsite, kodvwa ente emaphutsa langasho lutfo; khombisa likhono lelenelisako lekusebentisa luhlelo nesilulumagama.
nesilulumagama.
Lizinga S Silinganiso
Tinchazelo temakhono
40-49% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundziImpumelelo lophumelele ngalokulingene anga/nge:
ngalokulingene coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako nalehlangene ngalokulingene; khombisa kucikelela lokulingene nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute abone, ahumushe, ahlahlele abuye chaze lwati ngekwetinhloso letehlukene ngalokulingene; sebentisa lulwimi lolukhombisa kushelela nekuveta imiva lokulingene etimeni letetayelekile tekuchumana.
bona abuye ahumushe ematheksthi ngalokulingene uma afundza nanobe ehlwaya, kodvwa atfole bumatima ekuhlahleleni nasekuchazeni lwati; khombisa kuvisisa lokulingene, anike abuye esekele imibono yakhe; fundza ngalokuvakalako nangendlela leshelelako naleveta imiva ngalokulingene; khombisa luvelo lolulingene lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
cikelela ngalokulingene imicabango yekuticambela, lehambelanako, lehlangene nalelungile uma abhala nanobe etfula ematheksthi; tetayeta ngalokulingene netinhlobo letehlukene netetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokulingene kodvwa akhombise bugagu, imininingwane, nekucondza ngco lokuncane; khombisa bufakazi lobulingene besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutfola lusito kucinisekisa kuwenta ncono ngalokulingene.
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngalokulingene anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako nalehlangene ngalokulingene; khombisa kucikelela lokulingene nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute ahumushe lwati ngalokulingene, ngekwetinhloso letehlukene kodvwa atfole bumatima ekuhlahleleni, ekuhloleni nasekuchazeni lwati; sebentisa lulwimi lolukhombisa kushelela nekuveta imiva lokulingene etimeni letetayelekile tekuchumana.
humusha abuye ahlahlele ematheksthi ngalokulingene uma afundza nanobe ehlwaya, kodvwa atfole bumatima uma ahlola nanobe achaza lwati; khombisa kuvisisa lokulingene anike abuye esekele imibono yakhe; fundza ngalokuvakalako nangendlela leshelelako naleveta imiva ngalokulingene; khombisa luvelo lolulingene lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
cikelela ngalokulingene imicabango yekuticambela lehambelanako, lehlangane nalelungile uma abhala nonobe etfula ematheksthi; tetayeta ngalokulingene netinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imibono netiphakamiso ngalokulingene kodvwa akhombise bugagu, imininingwane nekucondza ngco lokuncane; khombisa bufakazi lobulingene besitayela sakhe yekubhala; buyeketa abuye ahlele umbhalo kodvwa adzinge lusito kucinisekisa kuwenta ncono ngalokulingene.
Tinchazelo temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngalokulingene anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lehambelanako nalehlangene ngalokulingene; khombisa kucikelela lokulingene nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile kute ahumushe abuye ahlahlele lwati ngalokulingene, ngekwetinhloso letehlukene kodvwa atfole bumatima ekuhloleni nasekuhlanganiseni lwati; sebentisa lulwimi lolukhombisa kushelela nekuveta imiva lokulingene etimeni letetayelekile tekuchumana.
humusha abuye ahlute ematheksthi ngalokulingene uma afundza nanobe ehlwaya kodvwa atfole bumatima uma ahlola nanobe ahlanganisa lwati; khombisa kuvisisa lokulingene anike abuye esekele imibono yakhe; fundza ngalokuvakalako nangendlela leshelelako naleveta imiva ngalokulingene; khombisa luvelo lokulingene lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
cikelela ngalokulingene imicabango yekuticambela, lehambelanako, lehlangane nalelungile uma abhala nonobe etfula ematheksthi; tetayeta ngalokulinge netinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, inhloso, simongcondvo netakhiwo; kha imibono netiphakamiso ngalokulingene kodvwa akhombise bugagu, imininingwane nekucondza ngco lokuncane; khombisa bufakazi lobulingene besitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo kodvwa adzinge lusito kucinisekisa kuwenta ncono ngalokulingene.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo temakhono
Imphumelelo ngalokulingene (Iyachubeka) kulesinye sikhatsi atisebentise ngalokulungile; bona abuye ahumushe tinshokutsi temagama netakhiwo temagama ngalokulingene kodvwa abe nebumatima ekuhlahleleni nasekuchazeni imisebenti yawo, kantsi etimeni letitsite kuphela uyakhona kubona umehluko lobhacile; bona, ahlahlele, achaze abuye asebentise takhi temisho ngalokulingene ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe kodvwa enta emaphutsa lasobala; khombisa likhono lekusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokulingene.
Tinchazelo temakhono Tinchazelo temakhono visisa takhi netimiso telulwimi ngalokulingene kulesinye sikhatsi atisebentise ngalokulungile; humusha abuye achaze ngalokulingene tinshokutsi temagama kodvwa atfole bumatima ekuchazeni imisebenti yemagama netakhiwo temagama kantsi etimeni letitsite uyakwati kubona umehluko lotsite lobhacile; bona, ahlahlele, ahlole abuye asebentise takhi temisho ngalokulingene ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe kodvwa ente emaphutsa lasobala; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokulingene. 
 visisa takhi netimiso telulwimi ngalokulingene kulesinye sikhatsi atisebentise ngalokulungile; humusha, ahlahlele, ahlole abuye achaze ngalokulingene umehluko lobhacile emkhatsini wetinshokutsi nemisebenti yemagama netakhiwo temagama; bona, ahlahlele, ahlole abuye asebentise takhi temisho ngalokulingene ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe kodvwa ngalesinye sikhatsi ente emaphutsa; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokulingene.
Lizinga S Silinganiso
Tinchazelo Temakhono
30-39% Ekugcineni kweliBanga leli-10 umfundziImphumelelo leyincenye lophumelele ngencenye anga/nge:
coca abuye etfule temlomo kodvwa kube netikhala tekuhambelana nekuhlangana kwemicabango; sebentisa lulwimi kodvwa akhombise insweleko lenkhulu yekucikelela lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; hle angalaleli ngalokujulile nobe abone, ahumushe, ahlahlele, abuye achaze lwati ngekwetinhloso letehlukene; hle angasebentisi lulwimi ngalokushelelako nangalokuveta imiva etimeni letetayelekile tekuchumana.
bona abuye ahumushe ematheksthi ngalokungakavami uma afundza nanobe ehlwaya, abuye azabalaze kuhlahlela nekuchaza lwati lolutsite; khombisa kuvisisa nobe kuveta imibono yakhe ngalokungakavami kantsi angahle angayesekeli; fundza ngalokuvakalako ngekungingita nangekushelela nekuveta imiva lokuncane; khombisa luvelo loluncane lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi kodvwa akhombise kuticambela lokunemicabango lenekuhambelana, kuhlangana, nekulunga lokuncane, nobe kucikelela tinhlobo letehlukene tetetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; kha imicabango netiphakamiso ngalokungakavami nobe akhombise bugagu nobe sitayela sakhe; buyeketa abuye ahlele umbhalo ngekutfola lusito njalo kodvwa ungahle ungakhombisi kuba buncono.
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngencenye anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lengavami kuhambelana nekuhlangana; khombisa kucikelela lokuncane nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; hle angalaleli ngalokujulile kute ahumushe abuye ahlahlele, kantsi aphindze atfole bumatima lobukhulu ekuhloleni nasekuchazeni lwati ngekwetinhloso letehlukene; sebentisa lulwimi ngalokushelelako nangalokuveta imiva ngalokungakavami etimeni letetayelekile tekuchumana.
humusha abuye ahlahlele ematheksthi ngalokungakavami uma afundza nanobe ehlwaya, abuye abe nebumatima lobukhulu ekuhloleni nasekuchazeni lwati; khombisa kuvisisa nobe kuveta imibono yakhe ngalokungakavami kodvwa ngekuyesekela lokuncane; fundza ngalokuvakalako ngekungingita nangekushelela nekuveta imiva lokuncane; khombisa luvelo loluncane lwemibono lehlukene kanye netindzaba temasiko.
Tinchazelo Temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi iphumelele ngencenye anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lengavami kuhambelana nekuhlangana; khombisa kucikelela lokutsite nekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; lalela ngalokujulile ngalokungakavami kute ahumushe ahlahlele, ahlole abuye ahlanganise lwati ngekwetinhloso letehlukene; sebentisa lulwimi ngalokushelelako nangalokuveta imiva ngalokungakavami etimeni letetayelekile tekuchumana.
humusha ematheksthi ngalokungakavami uma afundza nanobe ehlwaya, kodvwa utfola bumatima ekuhlahleleni, ekuhloleni, nasekuhlanganiseni lwati; khombia kuvisisa lokutsite abuye avete imibono yakhe letsite kodvwa ayesekele kancane; fundza ngalokuvakalako ngekungingita nangekushelela nekuveta imiva lokuncane; khombisa luvelo loluncane lwemibono lehlukene kanye netindzaba temasiko.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo Temakhono
Imphumelelo leyicenye (Iyachubeka) ngalokungakavami abuye atfole bumatima bekutisebentisa ngalokulungile; bona abuye ahumushe umehluko wetinshokutsi temagama letayelekile kanye netakhiwo temagama, kodvwa ngebumatima, kantsi futsi unetinkinga letinkhulu ekuhlahleleni nasekuchazeni imisebenti yato;
bona, ahlahlele, achaze abuye asebentise ngalokungakavami takhi temisho letetayelekile ngalokulungile ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe abe enta emphutsa lamabi; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngemphumelelo leyincenye.
Tinchazelo Temakhono Tinchazelo Temakhono visisa abuye asebentise takhi netimiso telulwimi ngalokungakavami nangalokulungile; humusha abuye ahlahlele umehluko wetinshokutsi temagama latayelekile kodvwa atfole bumatima lobukhulu ekuhloleni nasekuchazeni imisebenti 
 visisa takhi netimiso letitsite telulwimi kodvwa angavami kutisebentisa ngalokulungile; humusha abuye ahlahlele umehluko wetinshokutsi temagama latayelekile kodvwa atfole bumatima lobukhulu ekuhloleni yemagama letayelekile netakhiwo temagama; bona, ahlahlele, achaze abuye asebentise ngalokungakavami takhi temisho ngalokulungile ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe abe enta emaphutsa lamabi; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngemphumelelo leyincenye. nasekuchazeni imisebenti yemagama netakhiwo temagama; bona, ahlahlele, ahlole abuye asebentise takhi temisho ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe kodvwa ngemphumelelo lencane abe enta emaphutsa; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngemphumelelo leyincenye.
Lizinga S Silinganiso
Tinchazelo Temakhono
hle angaboni, angahumushi, angahlahleli abuye angachazi ematheksthi nakancane uma afundza nanobe ehlwaya; hle angakhombisi nakancane kuvisisa nobe kuveta imibono yakhe kantsi angahle angavami kuyesekela; fundza ngalokuvakalako lokungenelisi, akungasheleli nalokungaveti imiva nakancane; hle angakhombisi nakancane luvelo lwemibono lehlukene netindzaba temasiko.
Ekugcineni kweliBanga leli-11 umfundzi lophumelele ngalokungakeneli anga/nge:
coca abuye etfule temlomo letinemicabango lenekubambelana lokuncane; khombisa kucikelela lokumfimfako kwekusebentisa lulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; hle angalaleli ngalokujulile kute ahumushe, ahlahlele, abuye ahlole nobe achaze lwati ngekwetinhloso letehlukene; sebentisa lulwimi ngalokushelelako nangalokuveta imiva ngalokuyindlala kakhulu etimeni letetayelekile tekuchumana.
bhala abuye etfule ematheksthi kodvwa angahle angakhombisi nakuncane kuticambela, kuhambelana nekuhlangana kwemicabango nobe kweneliseka; khomba kungacikeleli tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo letehlukene; bhala kodvwa kungavakali ngalokuvamile nobe akhombise bufakazi besitayela sakhe sekubhala; tfula imibono netiphakamiso kodvwa kuhlangahlangene; hle angabuketi abuye angahleli umbhalo nakancane ngenhloso yekulungisa emaphutsa.
Tinchazelo Temakhono
Ekugcineni kweliBanga leli-12 umfundzi lophumelele ngalokungakeneli anga/nge:
coca abuye etfule temlomo kodvwa imicabango ihambelana ngalokuyindlala kakhulu; khombisa kucikelela lokungenelisi nekusetjentiswa kwelulwimi loluveta luvelo nenhlonipho; hle angalaleli ngalokujulile nobe kuhumusha, kuhlahlela nekuhlola kute ahlanganise lwati ngekwetinhloso letehlukene; sebentisa lulwimi ngalokushelelako nangalokuveta imiva ngalokuyindlala kakhulu etimeni letetayelekile tekuchumana.
fundza abuye ehlwaye ematheksthi kodvwa uhlangabetana nebulukhuni lobumatima uma ahumusha, ahlahlela, ahlola nobe ahlanganisa lwati; khombisa kuvisisa lokutsite nobe kuveta nobe esekele imibono yakhe ngalokungakavami; hle angafundzi ngalokuvakalako, nengendlela leshelelako naleveta imiva ngalokwenele; khombisa luvelo luncane lwemibono leyehlukene kanye netindzaba temasiko.
bhala abuye etfule ematheksthi kodvwa akhombise bufakazi lobuncane bekuticambela, kuhambelana nekuhlangana kwemicabango nobe kweneliseka; khomba kungakacikeleli tetsamelilwati, tinhloso, timongcondvo netakhiwo; tfula imibono netiphakamiso kodvwa atikahleleki, tikha etulu nobe tiyaphindzaphidvwa kantsi futsi atikhombisi sitayela sakhe sekubhala; buyeketa nekuhlela umbhalo kuphela uma asitwa njalo kodvwa esikhatsini lesinyenti angevisisi nobe angalungisi emaphutsa.
Lizinga S Silinganiso Tinchazelo Temakhono
Imphumelelo ngalokungakeneli (Iyachubeka) kuphela kodvwa angahle angatisebentisi ngalokulungile nakancane; hle angaboni, angahumushi, angahlahleli abuye angachazi tinshokutsi nemisebenti yemagama netakhiwo temagama letetayelekile ngalokulungile nakancane; sebentisa imisho lenetakhi nobe inshokutsi lengahambelani; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokunganelisi.
Tinchazelo Temakhono Tinchazelo Temakhono visisa takhi netimiso telulwimi letisisekelo 
 visisa takhi netimiso telulwimi letisisekelo kuphela kodvwa akakavami kutisebentisa ngalokulungile; hle angahumushi, angahlahleli, angahloli abuye angachazi umehluko emkhatsini wetinshokutsi nemisebenti yemagama letayelekile kanye netakhi temagama ngalokwenele; hle angasebentisi nakancane takhi temisho ngalokulungile ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe; khombisa kusebentisa lulwimi nesilulumagama ngalokungakeneli. kuphela kodvwa akakavami kutisebentisa ngalokulungile; hle angahumushi, angahlahleli, angahloli abuye angachazi tinshokutsi nemisebenti yemagama netakhiwo temagama ngalokwenele; hle angasebentisi takhi temisho ngalokulungile ngekwetinhloso tekusebentisa lulwimi lwemalanga onkhe; khombisa kusebentisa luhlelo nesilulumagama ngalokungakeneli.
LUHLU LWEMAGAMA LACHAZWAKO
bafundzi labanetidzingo telikhetselo - bafundzi labanetihibe ekufundzeni ngenca yemvelo yabo bulwimilwimi - likhono lekwati, kukhuluma nekufundza tilwimi letinyenti bomabekwembili - ngemagama lakhomba lapho lokutsite kuhleli khona bomabitomfutiselo - emabito lanemicondvo lehambelanako sib. emafutsa i-oyili, - ekugcobisa, - ekupheka, -
phethilomu, njll emaCophelo ekuHlola - lujulolwati, (lulwimi, lwati, emakhono, emagugu indlela lekutsatfwa ngayo tintfo) lokufanele kwatiwe kuwo onkhe emabanga emafloshadi - tibonwa letikhombisa umnyakato emagugu esive - loko lokungumgogodla nemihambo yesive emajagoni - emagama lasetjentiswa etimeni letitsite ngekwesimongcondvo lesitsite emakhathuni - titfombe letikhishwe emaphephabhukwini/emaphephandzabeni nasetincwadzini njengeticashunwa emaphephatatiso - emaphepha lacuketse tatiso avame kufakwa emaposini nasemakhaya. emasikonhlalo - inhlalo lelandzela emasiko hlatiya - kubukisisa nekucubungula i-akhronimi - ligamalelifinyetiwe (sifinyeto seligama lelakha ligama) i-enjambament - sicedzelelamcondvo inhlonipho - kusebentisa ligama lelitfokotisako endzaweni yeligama lelibuhlungu imibhalo lengemaciniso - imibhalo lesetjentiswa etimphilweni tetfu, njengeticashunwa temaphephandzaba imibhalotihumusho - imibhalo lesetjentiswa emidlalweni yabomabonakudze lechaza lulwimi lolutsite imibhalo - lokubhalwe ngetinhlavu, tinombolo kumbe ngemidvwebo imfundvo yemphilo yonkhe - imfundvo letfolakala emphilweni yonkhe yemuntfu kuze kulamule kufa
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya imifanekisosenamisi - imifanekiso lehlekisako lehlelwe ephepheni yavundliswa, ibe icoca indzaba imitsetfo lemiselwe - indlela lelandzelwako uma kunikwa imigomo ye lulwimi kuklomelisa / emarubhriki - imiklomelo ngekubaluleka kwetincenye temsebenti imvumelwano - kuvumelana kwemisindvo yemagama emibhalweni njengasenkondlweni incwadzibufakazi - incwadzi lefakazela bunjalo bemuntfu indida - ngumusho lophikisana naloko lokusebaleni indlela lekutsatfwa ngayo tintfo - simo lekwemukelwa ngaso lokutsite ingcikitsi - umongo longumgogodla wendzaba inkhombamcondvo - umusho/ligama lelicuketse umongo wenshokutsi iphothifoliyo - ifayela lekhombisa bonkhe bufakazi bemsebenti wonkhe wemfundzi irejista - kusetjentiswa kwemagama lafanele, endzaweni lefanele ngesikhatsi lesifanele isintheksi - kuhleleka kwemagama emshweni nalokuphinyiswa ngemlomo inchubomgomo - imigomo lemiselwe indlela lekufanele kuchutjwe ngayo lokutsite inkhulumiswano - ingcoco emkhatsini webantfu lababili nobe ngetulu inkhulumo lehlelekile - inkhulumo lelungiselelwe, letfulwa ngekulandzela imigomo yekwetfulwa kwenkhulumo inkhulumo lengakahleleki - inkhulumo letfulwa nje ngaphandle kwekulungiselelwa nekulandzela imigomo yekwetfulwa kwenkhulumo. itheserasi - sigcogcamagama semagama labomcondvofana kanye nalaphikisanako kubumbana/kuhlangana - kuhlanganisa imisho nobe tindzima ngetihlanganisi, tabito, nobe imphindza kuhambelana - kuhambelana kwemibono/kutselelana emanti kuhhunga - kusebentisa lulwimi lolukwenta utsenge umcondvo wemuntfu kucatsanisa - kubeka emavi abukane kute kuvele umehluko emkhatsini wawo kugceka - kubeka emavi ngendlela legcekako ngenhloso yekulungisa lapho kungahambi kahle khona. kuhluta - kuhlahlela ngalokujulile kuphumelela incenye yemsebenti - uma umfundzi angaphumelelanga kuyo yonkhe imiphumela yekufundza kumuntfutisa - tintfo letingasibo bantfu tinikwa timphawu tebantfu kunyanyalata - kufundza ngekukha etulu kucopha/kurekhoda - kubhala phansi yonkhe imiphumela yemfundzi yemnyaka wonkhe kuhlola ngalokuphelele - kuhlola umsebenti lotsite ngalokuphelele kuhlola ngekucaphelisisa - kuhlola ngekulandzela nekubuka konkhe lokwentiwa ngumfundzi etifundvweni takhe kuhlola ngekuhlahlela - kuhlola umsebenti ngekufuna kutsi uhlahlelwe kukhishwe tincenye tawo. kuchumana ngekuphimisa - kuchumana ngekuphimisa ngemlomo kuchumana ngekungaphimisi ngemlomo - kuchumana ngetitfo temtimba nobe ngetimphawu kuphumelela ngekubonelelwa - kwendluliselwa embili kwemfundzi longakaphumeleli ngalokufanele. kutsatsa luhlangotsi - inkhulumo levunako kwehlwaya - kutfungatsa /kufuna lwati ngekubukisisa libalavemcondvo - luhlelo lolwenteka engcondvweni libhukutinhlelomalangonkhe - libhuku lekubhalwa kulo tonkhe tehlekalo netinhlelo tamalangonkhe (idayari) likhadimbiko - likhadi lemininingwane yemphumela wemfundzi lizinga lekuhlola - licophelo lesimo selizinga lekuhlola lizingamphilo - licophelo lemphilo Luhlolo loluchubekako - luhlolo lolwentiwa njalo kubona inchubo yemfundzi etifundvweni takhe lulwimi lwasekhaya - lulwimi umntfwana lacala ngalo kukhuluma ekhaya lalumunya ebeleni lenina/lulwimi umntfwana lalushiyelwa bokhokho bakhe
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya lulwimi lwekwengeta - lulwimi lolufundvwa ngumntfwana lube lungasilo lwasekhaya, angalufundza emmangweni nobe esikolweni luphawu - yintfo letsatsa indzawo yalenye intfo; lupholavutfondzaba; lubohlo, kwehla kwemfutfo wendzaba ludvweshu - kwehlukana kwembono, kulwa emkhatsini webalingisi luteku - indlela lokungabekwa ngayo inkhulumo kute ivete kuteketisa nobe lomunye nje umcondvo luhlakasimo - indlela lokutsite lokume ngayo-idizayini luhlolosibutselo/gcogca - luhlolo lwasekupheleni kwemnyaka lolusonga konkhe lokufundvwe ngumfundzi luhlolonchanti lwebafundzi - luhlolo lolusetjentiswa ekutfoleni lwatinchanti ekucaleni kwesifundvo luhlolokucilonga - luhlolo lolusetjentiswa ekutfoleni bulukhuni bafundzi labahlangabetana nabo etifundvweni tabo luhlololuphenyo - lusetjentiswa ekutfoleni emasu ekwesekela nobe kutfola tidzingo letiphatselene nelusito ekufundziseni nobe ekulungiseni emaphutsa luhlolosibutselo - lunika sitfombe lesigcwele semsebenti nenchubo yemfundzi nganobe ngusiphi sikhatsi lesidzingeka ngaso luhlolosibutselo lungentiwa ekupheleni kwensebenti, sigamu semsebenti, umsebenti welithemu,wesimista nobe umnyaka luhlolotidzingo - luhlolo lolucondze incenye letsite yebutsakatsaka bemfundzi emsebentini lotsite kubona kutsi usenayo yini inkinga ngalowo msebenti.
luHlaka lweNchubomgomo yetiCu nekuHlola - umkhandlu lomiselwe kulawula imigomo yekukhishwa kweticu nekuhlola (Qualification and Assessment Policy Framework) lujulolwati - bulukhuni nobe bulula baloko lokufanele kufundvwe luvelomagama - lulwimi loluvusa imiva lwatinchanti - lwati lababanalo ngembi kwekucala sikolo lwati lwetifundziswa - lwati lolusetjentiswa bantfu labafundze kakhulu mabitwafanana - nangabe libito/ligama linetinshokutsi letehlukene kepha liphinyiswa nobe lipelwa ngalokufanako mcondvofana - ligama lelinenshokutsi lefanako nalelinye ligama makhalekhukhwini - luhlobo lwelucingo loluyiselifoni sakhiwo senkondlo - sifaka ekhatsi tinhlobo tetinkondlo, luchumano, sifanamisindvo, sicendzelelamcondvo imphindza, imphindvwa, emaphethini sakhiwana - sakhiwana lesisembhalweni leseyeme kulesikhulu njengasenovelini / emdlalweni sifanamsindvo - sifaka ekhatsi sifanangwaca nesifana hlohamisa silutfo - intfo lofuna kuyisho ngendlela lesikako nobe lehlabako sendlalelolwati - lwati lolusisekelo sicashunwa - sicephu sembhalo lesikhokhwe encwadzini nobe ephephandzabeni nobe enkhulumeni sicatsaniso - emagama lacophisanako, agcizelele sisindvo salawo magama lacophisanako, sib. batsi bamadlabha babe badvumisa bunono sicedzelelamcondvo (i-enjambenti) - umcondvo wemugca losenkondlweni lophelela emgceni lolandzelako sifaniso - lapha kufaniswa tintfo letimbili nome letingetulu letehlukene kute kutfolakale kufana emkhatsini wato sifananamsindvo - kufanana kwemisindvo egameni/emshweni sifananankhamisa - kufanana kwabonkhamisa egameni /emshweni sifananangwaca - kufanana kwabongwaca egameni/emshweni sifutamsindvo - umsindvo lofute umsindvo lowentiwa ngulenye intfo siga senkhulumo - yinkhulumo lenongiwe, lesasisho sib. utakukhandza kugcwele, Ungakhotsa ingcoza;
utawukhomba umuti lonetjwala sigcogcamagama - incwadzi legcogcele ndzawonye emagama lahambelanako kanye netinchazelo tawo sihabiso - kuchaza intfo ngendlela leyandzisako sihlanganiso - ligama lelihlanganisa imisho ibe ngumusho munye. sikhangisi - tekuchumana letisebentisa lulwimi lwekuhhunga tetsamelilwati sikhanyisamcondvo - lokuveta simo lesingembikwesigameko lesitsite
TiLwimi - SiSwati LuLwimi LwaseKhaya umlingisi / umdlali - umuntfu lotfolakala enovelini alingisa imphilo nobe tento talowo lekukhulunywa ngaye kuleyo noveli / umdlali yena ulingisa emdlalweni umphumelamcoka - umphumela lobalulekile lekufanele wonkhe ufundzi awuzuze umphumela lotfutfukisako - umphumela losita bafundzi ekutitfutfukiseni umsebentisabelo - umsebenti lowabelwe umfundzi kutsi awente ngesikhatsi sakhe nangesivinini sakhe kodvwa abe ancunyelwe sikhatsi sekuwucedza (i-asayinimenti)
umTsetfo nemaCophelo aboThishela - umtsetfo lowengamele kutiphatsa kwabo bonkhe bothishela bato tonkhe tikhungo temfundvo umtsetfo wekukhetsa tifundvo - umgomo lolandzelwako uma kukhetfwa tifundvo letihambelanako emaBangeni 10 - 12
